Hoe architecten biodiversiteit kunnen meenemen in hun ontwerp
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 14 november 2025
Bijgewerkt op: 19 juni 2026
Auteur: Sander Hartog
Gebouwen nemen een steeds groter deel van ons landschap in. Tegelijkertijd verdwijnt natuurlijke leefruimte voor planten en dieren in rap tempo. Architecten (zoals landschapsarchitecten) spelen daarom een grote rol in het herstellen van de biodiversiteit. Door met biodiversiteit vanaf de ontwerpfase rekening te houden, kan er natuurinclusief gebouwd worden en ontstaat een gebouw dat niet alleen mooi en functioneel is, maar ook een bijdrage levert aan een sterk ecosysteem.
Wat betekent biodiversiteit in architectuur?
Biodiversiteit in architectuur gaat verder dan wat extra groen aanbrengen in het project. Het draait om het creëren van plekken waar flora en fauna duurzaam kunnen samenleven met de mens. Dat kun je op verschillende niveaus benaderen:
- Gebouwniveau, denk aan groene daken, nestkasten, gevelbeplanting.
- Gebiedsontwerp, denk aan waterdoorlatende bestrating, inheemse beplanting, natuurlijke verbindingen.
- Materiaalkeuze, denk aan natuurlijke, niet-giftige materialen die de bodem en lucht niet belasten.
Architecten die natuurinclusief ontwerpen, denken niet alleen aan de gebruiker van het gebouw, maar ook aan alle andere levensvormen die erdoor beïnvloed worden. Bij het bouwen wordt er dus rekening gehouden met mensen, planten, dieren en vooral de impact op lange termijn.
5 manieren om biodiversiteit te integreren in je ontwerp
Biodiversiteit kun je dus op verschillende niveau’s integreren, maar wat zijn praktische manieren om deze integratie mogelijk te maken, hier een 5-tal suggesties:
1. Groene daken en gevels
Een groen dak of een begroeide gevel biedt voedsel, schuilplekken en nestgelegenheid voor insecten, vogels en vleermuizen. Denk bij groene daken bijvoorbeeld aan het gebruik van sedum of daken met wilde bloemen.
Tip: Kies voor inheemse plantensoorten die zijn aangepast aan het lokale klimaat en insecten ondersteunen.
2. Waterbeheer en microhabitats
Door regenwater op te vangen en slim te hergebruiken, kan water bijdragen aan een duurzamere wereld. Voorbeelden hiervan zijn “regenwater tuinen” (ook wel bekend als bioretention facilities), wadi’s, vijvers en waterdoorlatende verharding (zoals grasbetontegels en houtsnippers). Door deze voorbeelden toe te passen ontstaat een microklimaat waarin planten en dieren floreren én hittestress wordt verminderd.
3. Nest- en schuilplaatsen
Vogels, vleermuizen en insecten vinden steeds minder plekken om te nestelen. Door neststenen, vleermuiskasten of insectenhotels in het ontwerp op te nemen, worden gebouwen en tuinen onderdeel van de natuur.
4. Natuurinclusieve verlichting
Kunstlicht kan verstorend werken voor nachtdieren zoals vleermuizen, maar ook voor insecten, vogels, kikkers en padden. Gebruik het donker daarom als ontwerpkeuze: kies voor gerichte, warme verlichting en beperk lichtvervuiling.
5. Samenwerking met ecologen
Een ecologisch adviesbureau kan al in de ontwerpfase meedenken over de juiste balans tussen mens en natuur. Zo ontstaan ontwerpen die zowel bouwtechnisch haalbaar als ecologisch waardevol zijn. Bij Eceau werken we graag samen met architecten en ontwikkelaars aan natuurinclusieve oplossingen die passen bij de plek én de gebruiker.
> Lees meer over waarom insecten onmisbaar zijn voor onze natuur of ecologische kansen in het ontwerp
De rol van landschapsarchitectuur in biodiversiteit
Architectuur stopt niet bij de gevel. De ruimte ertussen zoals het terrein, de buitenruimte, de overgang tussen gebouw en omgeving is precies waar de landschapsarchitect aan zet is. En dat is ook waar veel kansen voor biodiversiteit liggen.
Waar een gebouwarchitect na kan denken over groene daken en vleermuiskasten, kijkt de landschapsarchitect naar het grotere plaatje: hoe sluit het terrein aan op de omgeving? Zijn er groene verbindingen mogelijk met de wijk of het landschap? Welke leefomgevingen passen bij de plek?
Landschapsarchitecten kunnen biodiversiteit versterken door het ontwerpen van gevarieerde groene ruimtes. Denk hierbij aan een wadi die regenwater opvangt, een poel die amfibieën aantrekt, een graslandzone die insecten ondersteunt of een bomenrij die als ecologische corridor kan dienen. Door verschillende leefomgevingen naast elkaar te plaatsen ontstaat een rijke variatie die voor veel meer soorten aantrekkelijk is dan een strak gazon.
Een belangrijk uitgangspunt hierbij is het gebruik van inheemse plantensoorten. Inheemse planten zijn van nature aangepast aan het lokale klimaat en zijn onmisbaar voor veel lokale insecten en vogels. Voor Nederland betekent dit dat je moet denken aan een meidoorn, lijsterbes en wilg voor het struweel. Een wilde marjolein en klaproos in de kruidenlaag, en gevarieerd maaibeheer om bloei en structuur door het seizoen heen te garanderen. Samenwerking tussen architect, landschapsarchitect en ecoloog levert de sterkste resultaten op. Waar de ecoloog weet welke soorten aanwezig zijn en wat ze nodig hebben, kan de landschapsarchitect dat vertalen naar een ruimtelijk ontwerp en de architect zorgt dat het gebouw en de buitenruimte op elkaar aansluiten.
> Lees meer over welke bomen, struiken en planten goed zijn voor vogels in Nederland of wat de rol is van ecologen in klimaatadaptatie
Wat is het verschil tussen natuurinclusief en duurzaam bouwen?
Duurzaam bouwen richt zich breed op energiebesparing, materiaalgebruik en klimaatimpact. Natuurinclusief bouwen is specifieker, het gaat om het actief creëren van ruimte voor flora en fauna als algeheel onderdeel van het ontwerp.
Praktijkvoorbeeld: De wow-factor van “Singapore's Gardens by the Bay”
Als je nog nooit hebt gehoord van Singapore’s tuinen dan mis je écht wat. De plek heeft zelfs een Guinness World Record behaald in 2012 met de grootste broeikas ooit. Natuurlijk begrijpen we dat niet elke opdrachtgever zo’n budget heeft, maar toch zijn er heel wat dingen te leren van dit megaproject.
Les 1: Maak natuur onderdeel van bebouwing
Het park is letterlijk aangelegd in het hart van de stad, niet aan de rand. Het vormt een ‘long’ voor het stedelijke centrum. Ook als architect is het nuttig om na te denken over ecologische infrastructuur, waarbij je ontwerp onderdeel uitmaakt van de natuurlijke omgeving.
Les 2: Gebruik technologie om ecologie te versterken
De gigantische ‘kunstbomen’ (ook wel bekend als Supertree Grove) staan er niet alleen voor de esthetiek, nee ze hebben ook een functie. Namelijk, het verzamelen van zonne-energie, regenwater en het ventileren van de koepels. Technologie kan dus slim ingezet worden om duurzaamheid te stimuleren én het kan nog mooi zijn ook.
Les 3: Bevorder de biodiversiteit met groene keuzes
Alleen bij de Supertree Grove zijn er al meer dan 150.000 planten geïntegreerd, kun je nagaan wat dit betekent voor de biodiversiteit? Binnen de tuinen worden lokale soorten beschermd en zijn er verschillende biomen aangelegd, waarbij er habitats worden gecreëerd voor vogels en insecten. Zo krijg je als architect de kans om met hetzelfde oog naar ontwerp te kijken, denk bijvoorbeeld aan het gebruik van inheemse planten, en de invulling van oppervlakten om biodiversiteit mogelijk te maken.
Waarom zou je natuurinclusief ontwerpen?
Natuurinclusief ontwerpen klinkt als een mooie ambitie, maar het wordt steeds vaker ook een eis. Steeds meer gemeenten nemen biodiversiteitsmaatregelen op in hun bouwbeleid en hanteren puntensystemen voor natuurinclusief bouwen. Dat betekent dat je als architect of ontwikkelaar al in de ontwerpfase moet nadenken over welke maatregelen je neemt en hoe je dat aantoont.
De voordelen van natuurinclusief ontwerpen op een rij:
- Het versterkt lokale ecosystemen, doordat inheemse planten, nestplaatsen en waterpartijen samen een netwerk vormen waarvan insecten, vogels en andere dieren dagelijks gebruik maken.
- Het draagt bij aan klimaatadaptatie, want groene daken, wadi’s en waterdoorlatende verharding verminderen de kans op wateroverlast bij hevige regenval en helpen de stad koeler te houden tijdens hittegolven.
- Het verhoogt het welzijn van bewoners en gebruikers, omdat contact met groen en natuur aantoonbaar stress vermindert, de concentratie verbetert en de algehele tevredenheid over de leefomgeving vergroot.
- Het creëert een esthetische meerwaarde en toekomstbestendige ontwerpen, waardoor gebouwen niet alleen nu aantrekkelijker zijn voor huurders en kopers, maar ook beter aansluiten op de groeiende maatschappelijke en gemeentelijke eisen rondom duurzaamheid en biodiversiteit.
Middels natuurinclusief ontwerp voldoe je ook sneller aan certificeringen zoals BREEAM of GPR Gebouw, die biodiversiteit meewegen in de eindscore. Een hoger certificeringsniveau kan bijdragen aan betere financieringsvoorwaarden en een sterkere marktpositie.
> Lees meer over ecologie en BREEAM-NL certificering: zo belangrijk is het voor jouw project
Conclusie: Biodiversiteit helpt met toekomst bestendig ontwerp
Biodiversiteit en architectuur zijn geen tegenpolen, ze versterken elkaar. Een gebouw dat ruimte maakt voor de natuur is niet alleen beter voor het ecosysteem, maar ook aantrekkelijker, gezonder en beter bestand tegen de uitdagingen van morgen. Of het nu gaat om een groen dak, een natuurlijke buitenruimte of slimme verlichting, elke keuze telt.
De sleutel zit hem in het betrekken van de juiste expertise. Een ecoloog kan al in de ontwerpfase in kaart brengen welke beschermde soorten aanwezig zijn, welke wettelijke verplichtingen er gelden en welke kansen er liggen om het ontwerp ecologisch te versterken. Zo voorkom je dat maatregelen achteraf worden toegevoegd, want wie vroeg begint, bouwt beter én goedkoper.
Wil je weten hoe wij mee kunnen denken met je ontwerp of ben je op zoek naar een langdurige samenwerkingspartner? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies.
