Veelgemaakte fouten bij ecologische quickscans (en hoe je ze voorkomt)
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 5 December 2025
Auteur: Sander Hartog
Ecologische quickscans zijn een vast onderdeel geworden van ruimtelijke ontwikkelingen. Ze zijn de eerste stap in het proces om situaties te beoordelen en te voldoen aan de Omgevingswet. Toch gaan quickscans regelmatig mis met vertraging, extra kosten of juridische risico’s als gevolg. We bespreken de meest voorkomende fouten bij ecologische quickscans én hoe je ze eenvoudig voorkomt.
1. De quickscan te laat in het project starten
Veel projectteams zien de quickscan als iets wat pas nodig is als het ontwerp al bijna klaar is. Dit leidt vaak tot vertragingen, omdat onverwachte ontdekkingen kunnen betekenen dat het ontwerp moet worden aangepast. Denk bijvoorbeeld aan een bouwlocatie waar onverwacht beschermde planten of broedvogels aanwezig zijn, dan moeten werkzaamheden worden uitgesteld of het plan aangepast.
De gevolgen van een te late quickscan kunnen zijn:
- Vertraging van het project, sommige soortenonderzoeken zijn seizoensgebonden en kunnen alleen op bepaalde momenten van het jaar worden uitgevoerd. Als je hier te laat mee begint, moet je soms maanden wachten.
- Hogere kosten, herontwerpen of het aanpassen van bouwplannen kan flink duurder zijn dan vroegtijdige maatregelen.
- Juridische risico’s, een late ontdekking van beschermde soorten kan leiden tot handhavingsmaatregelen of boetes.
Hoe voorkom je deze fout?
Plan de quickscan direct bij de start van de projectontwikkeling. Zelfs een eerste indicatieve scan kan veel onzekerheid wegnemen. Door vroeg inzicht te krijgen, kan het ontwerp vanaf het begin rekening houden met de natuur, waardoor vertraging en extra kosten worden voorkomen.
2. Onvoldoende aandacht voor seizoensgebonden soorten
Ecologische quickscans worden soms uitgevoerd zonder rekening te houden met het seizoen. Sommige soorten zijn namelijk alleen in bepaalde periodes van het jaar detecteerbaar. Bijvoorbeeld vogels binnen hun broedseizoen, vleermuizen in de zomermaanden, amfibieën tijdens hun voortplantingsperiode. Lees meer over broedende huismussen.
De gevolgen van onvoldoende aandacht hiervoor kunnen zijn:
- Onvolledig beeld, waardoor vervolgonderzoek alsnog nodig is binnen het juiste seizoen.
- Vertragingen in uitvoering, onderzoeken die buiten het juiste seizoen worden uitgevoerd, moeten soms opnieuw plaatsvinden wanneer de soorten wél zichtbaar zijn. Dit kan maanden vertraging opleveren.
- Vragen of aanvullende eisen van toezichthouders, ze kunnen aanvullende informatie of onderzoeken vragen als seizoensgebonden soorten niet correct zijn meegenomen.
Hoe voorkom je deze fout?
Bespreek vooraf met de ecoloog welke soorten seizoensafhankelijk zijn en plan inventarisaties binnen de juiste tijdsvensters. Combineer dit met kennis van eerdere waarnemingen om een compleet en representatief beeld te krijgen.
3. Geen actuele en specifieke gegevens gebruiken
Een quickscan is het meest waardevol wanneer hij is gebaseerd op de laatste data gedetailleerde kennis van de specifieke locatie. Alleen landelijke of verouderde gegevens gebruiken kan een onvolledig beeld geven, vooral gezien ecologische omstandigheden veranderen in de loop van de tijd door bijvoorbeeld infrastructuur of landschapsaanpassingen.
De gevolgen van het gebruik van oude gegevens kunnen zijn:
- Onverwachte ontdekkingen tijdens uitvoering, het missen van actuele soorten kan leiden tot vertragingen wanneer beschermde soorten pas later worden aangetroffen.
- Onrealistisch beeld van de huidige situatie, verouderde gegevens of algemene kaarten geven mogelijk een verkeerd beeld van de soorten en habitats die daadwerkelijk aanwezig zijn.
- Slechte afweging voor vervolgonderzoek, zonder actuele en locatiespecifieke gegevens kan het lastig zijn om te bepalen waar vervolgonderzoek nodig is en welke soorten prioriteit hebben.
Hoe voorkom je deze fout?
Combineer landelijke databronnen met lokale waarnemingen en veldbezoeken. Vraag een ecologoog om een overzicht van recente waarnemingen in het gebied en de directe omgeving, om zo een volledig en betrouwbaar beeld te krijgen.
4. Onduidelijke onderbouwing voor vervolgonderzoek
Bij een quickscan kan de conclusie ertoe leiden dat vervolgonderzoek nodig is voor bepaalde soorten. Het is essentieel dat deze conclusie goed wordt onderbouwd. Alleen een lijst van mogelijke soorten zonder uitleg waarom vervolgonderzoek noodzakelijk is, heeft negatieve gevolgen voor betrokkenen.
De gevolgen van een onduidelijke onderbouwing kunnen zijn:
- Onzekerheid bij projectteams, zonder duidelijke onderbouwing is het lastig voor projectteams om de benodigde stappen en planning te bepalen.
- Misverstanden met toezichthouders, onvoldoende uitleg kan leiden tot extra vragen of eisen van toezichthouders.
- Inefficiënt gebruik van middelen, vervolgonderzoek kan minder effectief of ongericht worden uitgevoerd als niet duidelijk is welke soorten prioriteit hebben.
Hoe voorkom je deze fout?
Laat bij de quickscan per soortgroep duidelijk aangeven welke soorten mogelijk aanwezig zijn, waarom vervolgonderzoek nodig is of niet, en welke methodiek hiervoor is gebruikt. Zo ontstaat een betrouwbaar en bruikbaar rapport voor alle betrokken partijen.
5. Slechte koppeling met de Omgevingswet en vergunningseisen
Een quickscan is pas volledig bruikbaar als de resultaten direct worden vertaald naar de relevante regelgeving van de Omgevingswet en aanvullende wetten zoals het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Het is belangrijk dat duidelijk wordt aangegeven welke gevolgen de bevindingen hebben voor het project, bijvoorbeeld welke vergunningen nodig zijn. Zonder deze koppeling blijft onduidelijk welke acties vereist zijn om het project uitvoerbaar te maken.
De gevolgen van slechte koppelingen kunnen zijn:
- Onzekerheid bij vergunningverlening, zonder een duidelijke koppeling aan de Omgevingswet of Bal is niet direct inzichtelijk welke stappen nodig zijn om vergunningen aan te vragen of aan te passen.
- Extra eisen van toezichthouders, vergunningverleners kunnen aanvullende informatie of maatregelen eisen.
- Risico op juridische complicaties, wanneer de bevindingen niet worden vertaald naar de wettelijke kaders, kan dit leiden tot handhavingsmaatregelen of vertraging bij de uitvoering van het project.
Hoe voorkom je deze fout?
Laat in de quickscan expliciet aangeven wat de uitkomsten betekenen binnen de kaders van wetten. Zo kan het project direct goed kan worden afgestemd en voorkomt het vraagtekens bij vergunningverleners en toezichthouders. Lees meer over soortenbescherming onder de Omgevingswet.
Conclusie: Het recept voor een succesvolle quickscan
Een ecologische quickscan is een geweldig middel bij projecten, maar het succes ervan hangt sterk af van een goede planning, actuele gegevens, seizoensbewustzijn en een duidelijke koppeling aan de eisen van de wet en regelgeving. Door aandacht te besteden aan deze aspecten, kunnen vertragingen, extra kosten en juridische risico’s worden voorkomen.
Als ecologisch adviesbureau begeleiden we projectteams graag bij het opstellen van een functionele en werkbare quickscan. We zorgen ervoor dat alle relevante informatie overzichtelijk wordt vastgelegd, dat vervolgonderzoek duidelijk wordt onderbouwd en dat de resultaten direct bruikbaar zijn voor besluitvorming en vergunningaanvragen. Zo ben je verzekerd van een quickscan die niet alleen correct is, maar ook praktisch toepasbaar en toekomstbestendig. Meer informatie over onze quickscan vind je op deze pagina.
Denk je eraan om een ecologische quickscan uit te laten voeren? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies, we denken graag met je mee.
