Hoe een Soortenmanagementplan (SMP) projectontwikkeling versnelt
Leestijd: 4 minuten
Publicatiedatum: 3 December 2025
Auteur: Sander Hartog
Wie in Nederland bouwt, renoveert of sloopt, krijgt vroeg of laat te maken met flora- en faunawetgeving. Dat hoeft geen probleem te zijn, maar zonder goede voorbereiding kan het wel zorgen voor vertraging en extra kosten. De uitkomst kan een Soortenmanagementplan (SMP) zijn, dit is een gebiedsgericht plan dat niet alleen de natuur beschermt, maar ook projectontwikkeling versnelt.
Wat is een Soortenmanagementplan?
Een Soortenmanagementplan is een gemeentelijke, gebiedsdekkende beoordeling van beschermde soorten. De gemeente is opdrachtgever, maar het onderzoek en de analyse worden uitgevoerd door gespecialiseerde ecologen. In plaats van dat elke projectontwikkelaar afzonderlijk onderzoek moet laten uitvoeren, verzamelt een SMP alle benodigde informatie in één ecologische analyse. Deze brengt onder andere in kaart:
- Welke beschermde soorten in het gebied voorkomen.
- Waar cruciale verblijfplaatsen, foerageergebieden en vliegroutes liggen.
- Welke risico’s activiteiten zoals bouw of sloop met zich meebrengen.
- Wat voor maatregelen nodig zijn om deze soorten duurzaam te beschermen.
💡 Het SMP is daarmee een gebiedsgerichte aanpak. Het kijkt niet alleen naar de huidige situatie, maar ook naar toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Zo worden ecologie en planning op een slimme manier met elkaar verbonden.
Hoe een SMP projectontwikkeling kan versnellen
Door de gebiedsdekkende aanpak neemt het SMP veel verplichtingen bij de individuele ontwikkelaar weg. De belangrijkste facetten voor een versnelde projectontwikkeling zijn:
1. Minder projectgebonden onderzoek
In een gemeente met een actueel SMP hoeft niet elk project opnieuw uitgebreid soortenonderzoek te laten uitvoeren. Het grootste deel van de ecologische informatie ligt al klaar. Dat scheelt niet alleen tijd, maar ook budget.
2. Direct duidelijkheid voor initiatiefnemers
Omdat het SMP vooraf aangeeft waar soorten zitten en welke maatregelen noodzakelijk zijn, ontstaat vroeg in het proces duidelijkheid. Ontwikkelaars weten meteen waar ze rekening mee moeten houden en waar juist ruimte ligt.
3. Gebiedsgerichte maatregelen in plaats van projectmaatregelen
Een SMP bevat een Gebiedsgerichte Ontheffing. Hierdoor hoeven maatregelen niet per project opnieuw te worden aangevraagd, maar gelden ze vaak voor het hele gebied. Denk aan standaardvoorzieningen voor vleermuizen of huismussen in nieuwbouwplannen. De bevoegden hebben dit al goedgekeurd, waardoor losse ontheffingsprocedures vervallen.
4. Minder seizoensafhankelijkheden
Omdat de ecologische inventarisaties al door of namens de gemeente zijn uitgevoerd – vaak gedurende meerdere jaren en seizoenen – hoeven ontwikkelaars niet altijd meer te wachten op specifieke onderzoeksperioden. Bouwplanning kan daardoor strakker en onafhankelijker worden ingericht.
Belangrijk om te weten is dat voor enkele specifieke of zeldzame soorten aanvullend onderzoek nodig blijft. Maar in de meeste gevallen vormt het SMP een solide basis, waardoor het nodige onderzoek aanzienlijk wordt verminderd. Lees meer over onze Soortenmanagementplan.
Balans tussen natuur en ontwikkeling
Hoewel het SMP een versnellend plan is, draait het uiteindelijk om winst voor de natuur. De kracht van een SMP is dat het kijkt naar duurzame populaties op gebiedsniveau, in plaats van naar losse verblijfplaatsen. Door vroeg te investeren in natuurmaatregelen ontstaat een gezond en evenwichtig ecosysteem waar soorten langdurig van profiteren.
Voorbeelden van maatregelen binnen een SMP kunnen zijn:
- Realiseren van standaard neststenen voor huismussen en gierzwaluwen. Dit helpt de vogels om veilig te broeden, zelfs wanneer oude nestplaatsen verloren gaan door nieuwbouw.
- Creëren van alternatieve verblijfplaatsen voor vleermuizen. Zo behouden ze veilige plekken om te rusten en zich voort te planten, ook in stedelijke gebieden.
- Verbeteren van groenstructuren of voedselrijkdom. Want hoe meer planten en bloemen, des te meer voedsel en schuilmogelijkheden voor insecten en vogels.
- Herstellen van migratieroutes voor soorten die het nodig hebben. Dit zorgt ervoor dat dieren zich veilig tussen leefgebieden kunnen verplaatsen en populaties gezond blijven.
Een soortenmanagementplan levert niet alleen ecologische winst op, maar vergroot ook de voorspelbaarheid binnen ruimtelijke planning.
Conclusie: Een Soortenmanagementplan is win-win
Een Soortenmanagementplan is veel meer dan een ecologisch rapport, het is een strategisch hulpmiddel dat duurzame natuurbescherming en projectontwikkeling hand in hand laat gaan. Door vooraf inzicht te geven in soorten en maatregelen, voorkomt het onnodige onderzoeken, procedures en bespaart het geld. Zo ontstaat een win-winsituatie: ruimte voor ontwikkeling én ruimte voor natuur.
Wil je weten of jou gemeente werkt met een SMP, of overweeg je als gemeente om er een op te stellen? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies.
