Hoe een Soortenmanagementplan (SMP) projectontwikkeling versnelt
Publicatiedatum: 3 december 2025
Bijgewerkt op: 26 februari 2026
Auteur: Sander Hartog
Wie in Nederland bouwt, renoveert of sloopt, krijgt vroeg of laat te maken met flora- en faunawetgeving. Dat hoeft geen probleem te zijn, maar zonder goede voorbereiding kan het wel zorgen voor vertraging en extra kosten. De uitkomst kan een Soortenmanagementplan (SMP) zijn, dit is een gebiedsgericht plan dat niet alleen de natuur beschermt, maar ook projectontwikkeling versnelt.
Wat is een Soortenmanagementplan?
Een Soortenmanagementplan is een gemeentelijke, gebiedsdekkende beoordeling van beschermde soorten. De gemeente is opdrachtgever, maar het onderzoek en de analyse worden uitgevoerd door gespecialiseerde ecologen. In plaats van dat elke projectontwikkelaar afzonderlijk onderzoek moet laten uitvoeren, verzamelt een SMP alle benodigde informatie in één ecologische analyse. Deze brengt onder andere in kaart:
- Welke beschermde soorten in het gebied voorkomen.
- Waar cruciale verblijfplaatsen, foerageergebieden en vliegroutes liggen.
- Welke risico’s activiteiten zoals bouw of sloop met zich meebrengen.
- Wat voor maatregelen nodig zijn om deze soorten duurzaam te beschermen.
💡 Het SMP is daarmee een gebiedsgerichte aanpak. Het kijkt niet alleen naar de huidige situatie, maar ook naar toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Zo worden ecologie en planning op een slimme manier met elkaar verbonden.
Hoe een SMP projectontwikkeling kan versnellen
Door de gebiedsdekkende aanpak neemt het SMP veel verplichtingen bij de individuele ontwikkelaar weg. De belangrijkste facetten voor een versnelde projectontwikkeling zijn:
1. Minder projectgebonden onderzoek
In een gemeente met een actueel SMP hoeft niet elk project opnieuw uitgebreid soortenonderzoek te laten uitvoeren. Het grootste deel van de ecologische informatie ligt al klaar. Dat scheelt niet alleen tijd, maar ook budget.
2. Direct duidelijkheid voor initiatiefnemers
Omdat het SMP vooraf aangeeft waar soorten zitten en welke maatregelen noodzakelijk zijn, ontstaat vroeg in het proces duidelijkheid. Ontwikkelaars weten meteen waar ze rekening mee moeten houden en waar juist ruimte ligt.
3. Gebiedsgerichte maatregelen in plaats van projectmaatregelen
Een SMP bevat een Gebiedsgerichte Ontheffing. Hierdoor hoeven maatregelen niet per project opnieuw te worden aangevraagd, maar gelden ze vaak voor het hele gebied. Denk aan standaardvoorzieningen voor vleermuizen of huismussen in nieuwbouwplannen. De bevoegden hebben dit al goedgekeurd, waardoor losse ontheffingsprocedures vervallen.
4. Minder seizoensafhankelijkheden
Omdat de ecologische inventarisaties al door of namens de gemeente zijn uitgevoerd – vaak gedurende meerdere jaren en seizoenen – hoeven ontwikkelaars niet altijd meer te wachten op specifieke onderzoeksperioden. Bouwplanning kan daardoor strakker en onafhankelijker worden ingericht.
Belangrijk om te weten is dat voor enkele specifieke of zeldzame soorten aanvullend onderzoek nodig blijft. Maar in de meeste gevallen vormt het SMP een solide basis, waardoor het nodige onderzoek aanzienlijk wordt verminderd. Lees meer over onze Soortenmanagementplan.
Wat is een pre-SMP en wanneer is het relevant voor projectontwikkeling?
Het opstellen van een volledig Soortenmanagementplan kost tijd. Ecologisch veldonderzoek moet meerdere seizoenen plaatsvinden en de aanvraag van een gebiedsgerichte ontheffing heeft een zorgvuldige onderbouwing nodig. In de praktijk kan het traject één tot twee jaar duren. Voor gemeenten en ontwikkelende partijen met het doel om zo snel mogelijk te verduurzamen is dat niet altijd wenselijk.
Daarom wordt er steeds vaker gewerkt met een pre-soortenmanagementplan. Dit is een tijdelijke regeling waarbij een gemeente, vooruitlopend op het definitieve SMP, al een gebiedsgerichte ontheffing aanvraagt op basis van beschikbare ecologische gegevens en een plan van aanpak. Binnen deze tijdelijke regeling kunnen werkzaamheden zoals woningisolatie gewoon doorgaan, mits ze volgens de vastgestelde ecologische voorwaarden worden uitgevoerd.
Belangrijk om te vermelden is dat een pre-soortenmanagementplan niet wettelijk is vastgesteld, maar een tijdelijke, provinciaal afgestemde werkwijze is vooruitlopend op een definitief SMP. Voor projectontwikkelaars en woningcorporaties biedt een pre-SMP duidelijkheid in een overgangsfase. Projecten hoeven niet volledig stil te liggen tot het definitieve SMP is vastgesteld, mits wordt gewerkt volgens de afgesproken randvoorwaarden. Het is daarmee geen vervanging van een volledig SMP, maar een manier om vertraging bij gebiedsgerichte ontwikkeling te beperken.
Balans tussen natuur en ontwikkeling
Hoewel het SMP een versnellend plan is, draait het uiteindelijk om winst voor de natuur. De kracht van een SMP is dat het kijkt naar duurzame populaties op gebiedsniveau, in plaats van naar losse verblijfplaatsen. Door vroeg te investeren in natuurmaatregelen ontstaat een gezond en evenwichtig ecosysteem waar soorten langdurig van profiteren.
Voorbeelden van maatregelen binnen een SMP kunnen zijn:
- Realiseren van standaard neststenen voor huismussen en gierzwaluwen. Dit helpt de vogels om veilig te broeden, zelfs wanneer oude nestplaatsen verloren gaan door nieuwbouw.
- Creëren van alternatieve verblijfplaatsen voor vleermuizen. Zo behouden ze veilige plekken om te rusten en zich voort te planten, ook in stedelijke gebieden.
- Verbeteren van groenstructuren of voedselrijkdom. Want hoe meer planten en bloemen, des te meer voedsel en schuilmogelijkheden voor insecten en vogels.
- Herstellen van migratieroutes voor soorten die het nodig hebben. Dit zorgt ervoor dat dieren zich veilig tussen leefgebieden kunnen verplaatsen en populaties gezond blijven.
Een soortenmanagementplan levert niet alleen ecologische winst op, maar vergroot ook de voorspelbaarheid binnen ruimtelijke planning.
Monitoring en borging, SMP versnelt projecten met langdurige zekerheid
Een SMP versnelt projectontwikkeling niet alleen door gebiedsgericht vergunningen te bundelen, maar ook doordat duidelijk wordt hoe natuurmaatregelen worden uitgevoerd en gecontroleerd. Onder de Omgevingswet moeten gemeenten en ontwikkelaars aantonen dat populaties van beschermde soorten behouden blijven. Monitoring wordt daarom vanaf het begin meegenomen, door bijvoorbeeld de gerealiseerde voorzieningen, het gebruik van alternatieve verblijfplaatsen en de effecten op soorten te registreren. Dit voorkomt achteraf vertraging door discussie over de naleving of effectiviteit van de maatregelen.
Voor projectontwikkelaars betekent het dat werkzaamheden veilig kunnen doorgaan binnen een duidelijk kader. Het geeft zekerheid over timing en voorkomt dat afzonderlijke projecten stilgelegd worden vanwege ecologische knelpunten. Tegelijkertijd draagt het bij aan duurzame gebiedsontwikkeling, omdat natuurmaatregelen structureel worden geborgd. Zo wordt het SMP een praktisch plan dat zowel de voortgang van projecten versnelt als de biodiversiteit beschermt.
> Lees meer over soortenbescherming in Nederland
Conclusie: Een Soortenmanagementplan is win-win
Een Soortenmanagementplan is veel meer dan een ecologisch rapport, het is een strategisch hulpmiddel dat duurzame natuurbescherming en projectontwikkeling hand in hand laat gaan. Door vooraf inzicht te geven in soorten en maatregelen, voorkomt het onnodige onderzoeken, procedures en bespaart het geld. Zo ontstaat een win-winsituatie: ruimte voor ontwikkeling én ruimte voor natuur.
Wil je weten of jou gemeente werkt met een SMP, of overweeg je als gemeente om er een op te stellen? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies.
