Beschermde planten op bouwgrond: 5 soorten die ecologen vaak aantreffen
Leestijd: 5 minuten
Publicatiedatum: 15 Januari 2026
Auteur: Sander Hartog
Bouwprojecten kunnen van start gaan als duidelijk is welke beschermde soorten op de bouwgrond aanwezig zijn. Vooral beschermde planten spelen hierbij een cruciale rol, ze staan namelijk onder bescherming van de Omgevingswet of Habitatrichtlijn en mogen niet zomaar worden vernietigd of verwijderd. We nemen vijf beschermde plantensoorten onder de loep die ecologen tijdens veldonderzoeken regelmatig tegenkomen op bouwlocaties in Nederland.
Waarom zijn sommige planten beschermd?
Onder de Omgevingswet zijn planten beschermd omdat ze onderdeel zijn van het natuurlijk ecosysteem en vaak kwetsbaar zijn door habitatverlies, versnippering of verandering van grondgebruik. Artikel 11.54 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) geeft de wettelijke basis voor bescherming van deze soorten als onderdeel van zogenaamde “andere beschermde soorten”. Sommige planten zijn soorten van de Habitatrichtlijn en zijn dus Europees beschermd. Dit betekent dat bijvoorbeeld plukken, beschadigen of vernietigen van deze planten zonder vergunning of ontheffing verboden zijn.
Voor projectontwikkelaars en ecologen is het essentieel om te weten welke soorten dit betreft en hoe ze moeten omgaan met hun aanwezigheid op bouwterreinen. Een ecologische quickscan of vervolgonderzoek is hierin onmisbaar.
> Lees meer over onze ecologische quickscan of wat ecologisch onderzoek is en wanneer het verplicht is
1. Groenknolorchis (Liparis loeselii)
Wat is het?
De groenknolorchis is een zeldzame, kleine orchidee met een fragiel groenachtig uiterlijk en een opvallende wortelknol onder de grond. Deze soort behoort tot de groep orchideeën die heel specifiek gebonden is aan vochtige, kalkrijke bodems.
Waarom is hij beschermd?
Orchideeën zijn over het algemeen zeldzaam en hebben vaak een nauwe relatie met bodemschimmels (mycorrhiza). Dit maakt ze bijzonder gevoelig voor bodemverstoring en grondwaterwijzigingen. Door habitatverlies (bijv. door drainage, landbouwintensivering of bouwactiviteiten) is de groenknolorchis kwetsbaar geworden en wordt beschermd onder de Europese Habitatrichtlijn.
Waar komt hij voor?
De groenknolorchis wordt aangetroffen in natte graslanden, veenmoerassen en rietlanden. Vooral in laagveengebieden en langs oude waterlopen kan deze soort voorkomen.
Wat betekent dit voor projecten?
Wanneer deze orchidee op een bouwlocatie wordt vastgesteld, is het noodzakelijk om ecologisch onderzoek uit te voeren en natuurvergunningen of ontheffingen te regelen. Dit kan invloed hebben op bouwplannen, fasering en kosten.
2. Kruipend moerasscherm (Apium repens)
Wat is het?
Het kruipend moerasscherm is een laagblijvende moerasplant met ‘getande’ bladeren. Het lijkt een beetje op wilde selderij en groeit vaak verspreid, laag over de bodem.
Waarom is hij beschermd?
Deze plant komt weinig voor en heeft specifieke eisen van grondwaterstanden. De aanwezigheid van deze soort duidt vaak op waardevolle natte gebieden, die door bodemingrepen snel aangetast kunnen worden. De soort is opgenomen in de lijst van nationaal beschermde vaatplanten.
Waar komt hij voor?
Kruipend moerasscherm groeit in moerassige graslanden, langs slootkanten en op andere permanent vochtige, open plekken.
Wat betekent dit voor projecten?
Als deze soort tijdens een ecologische quickscan op bouwgrond aanwezig blijkt, moet de projectplanning hier rekening mee houden. Vaak betekent dit dat maatregelen nodig zijn om de hydrologie te beschermen (zoals bufferzones of alternatieve grondwaterstanden).
3. Drijvende waterweegbree (Luronium natans)
Wat is het?
De drijvende waterweegbree is een zeldzame plant met ronde, drijvende bladeren en kleine bloemen die boven het water uitsteken. Deze soort is typisch voor langzaam stromend, helder water en opvallend vanwege zijn bladeren die het wateroppervlak bedekken.
Waarom is hij beschermd?
Deze plant is gevoelig voor veranderingen in waterstand, waterkwaliteit en habitatverlies door baggerwerkzaamheden of drooglegging. Daarom wordt deze plant Europees beschermd onder de Habitatrichtlijn.
Waar komt hij voor?
De soort komt voornamelijk voor in langzaam stromende rivieren, sloten en venige plassen met een stabiel waterpeil. Zijn aanwezigheid duidt vaak op een relatief ongestoord waterrijk gebied.
Wat betekent dit voor projecten?
Als een ecologische quickscan of vervolgonderzoek drijvende waterweegbree op een bouwlocatie aanwijst, vereist dit dat waterhuishoudkundige ingrepen zorgvuldig gepland worden. Projecten kunnen moeten worden aangepast om verstoring van de waterkwaliteit of waterstanden te beperken en eventuele vergunningen moeten worden aangevraagd.
4. Glad biggenkruid (Hypochaeris glabra)
Wat is het?
Glad biggenkruid is een laagblijvende, eenjarige plant met smalle bladeren en kleine gele bloemhoofdjes. Hij bloeit in de zomer en valt vooral op door zijn sobere verschijning en voorkeur voor schrale, open bodems.
Waarom is hij beschermd?
Glad biggenkruid is sterk achteruitgegaan door intensief landgebruik, bemesting en het verdwijnen van open, voedselarme groeiplaatsen. Omdat de soort gevoelig is voor bodemverstoring is hij aangewezen als beschermde plantensoort.
Waar komt hij voor?
De soort groeit voornamelijk op droge, zandige en voedselarme bodems, zoals oude akkers, open graslanden, braakliggende terreinen en soms op bouwgrond die langere tijd onbebouwd is gebleven. Glad biggenkruid wordt vaak aangetroffen op plekken met weinig concurrentie van andere planten.
Wat betekent dit voor projecten?
Wanneer glad biggenkruid wordt aangetroffen, kan dit gevolgen hebben voor de planning van grondwerkzaamheden. Bodemingrepen zoals afgraven, ophogen of verdichten kunnen de soort direct vernietigen. In dat geval moet worden beoordeeld of aanpassing van het ontwerp, fasering van werkzaamheden of mitigerende maatregelen nodig zijn.
5. Akkerboterbloem (Ranunculus arvensis)
Wat is het?
De akkerboterbloem is een soort uit de boterbloemfamilie, herkenbaar aan zijn gele bloemen en voorkeur voor open, voedselarme bodems. Het is een typische soort van extensief beheerde graslanden en ruige akkers.
Waarom is hij beschermd?
Hoewel de akkerboterbloem vroeger relatief algemeen was, is hij door intensieve landbouw en bouwgrondverlies sterk achteruitgegaan. Ze staat op de Nederlandse rode lijst als ‘zeer sterk afgenomen’.
Waar komt hij voor?
Deze soort komt vooral voor op jonge, open terreinen, randen van bouwland en braakliggende terreinen met weinig stikstof.
Wat betekent dit voor projecten?
Wanneer deze plant op een bouwlocatie aanwezig wordt geconstateerd, vereist dit dat de ecologische planning rekening houdt met de aanwezigheid. Dat kan betekenen dat deelgebieden worden vrijgesteld van bouw, dat er flora- en fauna-onderzoek moet worden uitgevoerd, of dat compenserende maatregelen verplicht zijn.
Ons advies: Vroegtijdig ecologisch onderzoek
Het vaststellen van beschermde planten begint bij een ecologische quickscan en, indien nodig, een vervolgonderzoek gericht op flora. We kunnen de locatie beoordelen, inventariseren mogelijke beschermde soorten en adviseren over de verplichtingen uit de Omgevingswet.
> Lees meer over onze diensten
Tijdig ecologisch advies en adequaat handelen voorkomt onnodige vertragingen, risico’s en kosten. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies, we denken graag met je mee.
