Wie is verantwoordelijk voor ecologisch onderzoek: opdrachtgever of aannemer?
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 19 januari 2026
Bijgewerkt op: 17 augustus 2026
Auteur: Sander Hartog
Ecologisch onderzoek is bij bouw- en infraprojecten steeds meer onderdeel van een project. Niet vreemd dus dat in de praktijk regelmatig de vraag opkomt: wie moet het ecologisch onderzoek regelen? De opdrachtgever of de aannemer? In principe ligt de verantwoordelijkheid bij de initiatiefnemer van het project, doorgaans de opdrachtgever. Maar in de uitvoering blijken verantwoordelijkheden vaak door elkaar te lopen. In dit artikel vertellen we je alles wat je moet weten.
Een belangrijke peiler: De Omgevingswet
Sinds de doorvoering van de Omgevingswet zijn regels voor natuur, bouwen en milieu samengebracht in één wettelijk kader. Aanvullend zijn daar de Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) bij van toepassing. Soortenbescherming is daarin een belangrijk onderdeel. Activiteiten die schade kunnen veroorzaken aan beschermde planten of dieren zijn niet zomaar toegestaan en moeten vooraf ecologisch worden beoordeeld.
Ecologisch onderzoek, zoals een ecologische quickscan, een soortenonderzoek of een natuurtoets, is bedoeld om vast te stellen of beschermde soorten aanwezig (kunnen) zijn. Maar ook welke effecten een project daarop heeft en of aanvullende maatregelen of vergunningen nodig zijn. De wet richt zich daarbij op degene die het initiatief neemt voor de activiteit. Dat is juridisch gezien vrijwel altijd de opdrachtgever.
> Lees meer over soortenbescherming onder de Omgevingswet
Volgens de wet is de initiatiefnemer verantwoordelijk voor het naleven van de wettelijke regels. Dat betekent dat de opdrachtgever ervoor moet zorgen dat het onderzoek tijdig, volledig en volgens erkende protocollen wordt uitgevoerd.
Contractuele verdeling van verantwoordelijkheden
Een veel voorkomende bron van verwarring is de verdeling van taken in contracten. In geïntegreerde contracten kan het bijvoorbeeld zo zijn dat de aannemer verantwoordelijk wordt gemaakt voor het uitvoeren van veldonderzoek of het aanvragen van vergunningen. Maar juridisch blijft de opdrachtgever de hoofdverantwoordelijke voor de naleving van de wet.
Praktisch kan dit er per rol zo uitzien:
Opdrachtgever
Levert beschikbare gegevens aan, initieert ecologisch onderzoek, regelt vergunningen en bepaalt de randvoorwaarden.
Aannemer
Voert werkzaamheden uit, houdt zich aan de ecologische richtlijnen en gedragscodes, en rapporteert over onverwachte
vondsten.
Ecologisch adviseur
Voert inventarisaties en quickscans uit volgens erkende protocollen, adviseert over mitigatie, vergunningen en
begeleidt de uitvoering.
Door dit expliciet vast te leggen in contracten en bestekken, voorkom je onverwachte kosten, vertragingen en juridische conflicten.
Wat is de rol van de aannemer bij ecologisch onderzoek?
Hoewel de opdrachtgever de juridische hoofdverantwoordelijkheid draagt, heeft de aannemer ook een belangrijke rol. Hij is degene die daadwerkelijk op de bouwlocatie werkt en dus direct invloed heeft op het naleven van ecologische regels. Hierdoor kan een aannemer met zorgvuldig handelen bijdragen aan het voorkomen van schade aan beschermde soorten. Het kan ook zo zijn dat bij belangrijke ingrepen een ecologisch adviseur samen met de aannemer rechtstreeks aanwezig is op de bouwlocatie.
De belangrijkste taken van de aannemer zijn:
- Werkzaamheden uitvoeren volgens ecologische randvoorwaarden, de aannemer moet de instructies uit het ecologisch onderzoek en contract nauwkeurig volgen.
- Beschermde soorten beschermen en verstoring voorkomen, de aannemer moet actief letten op beschermde flora en fauna en maatregelen nemen om verstoring te vermijden.
- Onverwachte vondsten melden, als tijdens de werkzaamheden beschermde soorten worden aangetroffen, moet de aannemer dit direct melden aan opdrachtgever en ecologisch adviseur. Op deze manier kunnen passende maatregelen worden genomen voordat er schade ontstaat.
- Gedragsregels en gedragscodes naleven, de aannemer moet zich houden aan de geldende gedragscodes, zoals de Gedragscode Provinciale Infrastructuur. Dit zorgt ervoor dat werkzaamheden wettelijk correct verlopen en eventuele vrijstellingen van vergunningen geldig blijven.
Belangrijk om te vermelden is dat zelfs wanneer een gedragscode wordt toegepast en aannemers een vrijstelling krijgen van bepaalde vergunningen, de zorgplicht altijd blijft gelden. Verstoring van beschermde soorten zonder de juiste voorzorgsmaatregelen kan nog steeds leiden tot juridische consequenties.
Praktijkvoorbeeld: Een rugstreeppad wordt onverwachts aangetroffen
Stel dat een aannemer start met grondwerkzaamheden en iemand treft een rugstreeppad aan die niet in het voorafgaande onderzoek was opgenomen. Wat gebeurt er dan?
- Juridisch, de opdrachtgever is primair verantwoordelijk voor het naleven van de wet.
- Contractueel, afhankelijk van afspraken kan de aannemer deels aansprakelijk zijn als hij niet volgens de afgesproken protocollen heeft gehandeld.
- In de praktijk, werkzaamheden worden stilgelegd totdat een ecoloog de situatie beoordeelt en aanvullende maatregelen of vergunningen worden geregeld.
Dit laat zien dat zowel opdrachtgever als aannemer alert moeten zijn en de rollen duidelijk moeten afspreken.
Wat gebeurt er als niemand het ecologisch onderzoek heeft geregeld?
Als er geen ecologisch onderzoek is uitgevoerd en er blijkt tijdens de werkzaamheden schade te zijn toegebracht aan beschermde soorten, kan dit grote gevolgen hebben. De Omgevingsdienst of andere bevoegde toezichthouder kan handhavend optreden, bijvoorbeeld door het opleggen van een last onder dwangsom, het stilleggen van werkzaamheden, of in ernstige gevallen een proces-verbaal. Hoewel de initiatiefnemer vaak verantwoordelijk is voor het laten uitvoeren van ecologisch onderzoek, kunnen ook uitvoerende partijen verantwoordelijk worden gehouden wanneer zij werkzaamheden uitvoeren die in strijd zijn met de natuurwetgeving.
Daarnaast kunnen de kosten van herstelmaatregelen, aanvullend onderzoek of een verplichte stillegging aanzienlijk oplopen. Dit is precies waarom een heldere rolverdeling vooraf, inclusief afspraken over wie waarvoor verantwoordelijk is, zoveel waarde heeft.
> Lees meer over wanneer ecologisch onderzoek nodig is bij het kappen of snoeien van bomen of wanneer een ecologische quickscan verplicht is bij een bouwproject
Wie betaalt de vertraging bij ontbrekend of onvolledig ecologisch onderzoek?
Wie de kosten van vertraging draagt als ecologisch onderzoek ontbreekt of onvolledig blijkt te zijn, is niet altijd eenvoudig te beantwoorden. In de praktijk hangt dit vooral af van de contractuele afspraken tussen opdrachtgever en aannemer en van de verantwoordelijkheden die daarin zijn vastgelegd. Daarom is het belangrijk om vóór de start van een project duidelijke afspraken te maken over wie verantwoordelijk is voor het laten uitvoeren van ecologisch onderzoek en het aanvragen van eventuele vergunningen.
Traditionele contracten
Als de opdrachtgever zelf verantwoordelijk is voor het ecologisch onderzoek, ligt het risico van vertraging door ontbrekend of onvolledig onderzoek vaak bij de opdrachtgever. De aannemer mag er in veel gevallen vanuit gaan dat de benodigde onderzoeken zijn uitgevoerd en dat de werkzaamheden volgens planning kunnen worden gestart.
Geïntegreerde contracten
Bij UAV-GC kan de verantwoordelijkheid anders zijn verdeeld. Wanneer de aannemer verantwoordelijk is voor het uitvoeren van onderzoeken of het verkrijgen van vergunningen, kan ook het risico van vertraging bij de aannemer komen te liggen. Welke partij uiteindelijk aansprakelijk is, hangt af van de afspraken in het contract en de informatie die vooraf beschikbaar is gesteld.
Onverwachte vondsten
Tijdens de uitvoering kunnen beschermde soorten onverwacht worden aangetroffen. Denk bijvoorbeeld aan een verblijfplaats van vleermuizen of een beschermde plantensoort die ondanks zorgvuldig onderzoek niet eerder is aangetroffen. Wie de gevolgen van zo’n vondst draagt, is afhankelijk van de omstandigheden van het project en de gemaakte contractuele afspraken. Er bestaat hiervoor geen algemene regel.
> Lees meer over wat je moet doen bij het aantreffen van vleermuizen tijdens bouw of verbouwing
Om discussies tijdens de uitvoering te voorkomen, is het verstandig om al in de contractfase vast te leggen wie verantwoordelijk is voor ecologisch onderzoek, vergunningen en eventuele vertragingen die daaruit voortvloeien. Duidelijke afspraken vooraf bieden zowel de opdrachtgever als de aannemer meer zekerheid en verkleinen de kans op onverwachte kosten of stilstand tijdens de uitvoering.
Moet een onderaannemer ook rekening houden met ecologische verplichtingen?
Ja, ook onderaannemers moeten zich houden aan de ecologische randvoorwaarden die voor het project gelden, zeker als zij feitelijk de werkzaamheden op locatie uitvoeren. Dit wordt bij voorkeur doorvertaald in de onderaannemingsovereenkomst.
Tips voor een sterke samenwerking
- Betrek ecologie vroeg
Laat de ecologisch deskundige al in de ontwerpfase inventarisaties uitvoeren. Zo kunnen potentiële risico’s voor beschermde soorten vroeg worden gesignaleerd, waardoor ontwerpkeuzes hierop kunnen worden aangepast. Dit voorkomt dure aanpassingen achteraf. - Leg verantwoordelijkheden contractueel vast
Wie levert gegevens, wie voert onderzoek uit, wie vraagt vergunningen aan. Duidelijke afspraken voorkomen discussie over aansprakelijkheid bij onverwachte vondsten en helpen bij het verdelen van taken. - Zorg voor doorlopende communicatie
Bij onverwachte vondsten moet er een heldere procedure zijn voor meldingen en aanpassingen. Regelmatige afstemming tussen het projectteam, de aannemer en een ecologisch adviseur voorkomt vertraging en zorgt dat maatregelen tijdig worden uitgevoerd. - Integreer mitigatie in het ontwerp
Door mitigatie vooraf in te plannen, kan het project efficiënter verlopen en blijven beschermde soorten behouden. Bovendien vergroot dit de kans dat vergunningen sneller worden verleend.
> Bekijk onze dienst ecologische begeleiding of lees meer over de rol van ecologisch advies bij ruimtelijke ontwikkelingen
Conclusie: De initiatiefnemer is primair verantwoordelijk
De juridische hoofdregel is helder, de opdrachtgever als initiatiefnemer is verantwoordelijk voor ecologisch onderzoek. De aannemer heeft echter ook een belangrijke rol via de zorgplicht en de toepassing van gedragscodes. Contracten en werkprotocollen bepalen hoe verantwoordelijkheden concreet worden verdeeld. Door ecologie vroeg in te zetten, duidelijke afspraken te maken en werkprocedures strikt te volgen, kunnen projecten juridisch correct, efficiënt en natuurvriendelijk worden uitgevoerd.
Wil je weten hoe wij mee kunnen denken met je project of ben je op zoek naar een langdurige samenwerkingspartner? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies.
