De rol van ecologisch advies bij ruimtelijke ontwikkelingen
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 12 Januari 2026
Auteur: Sander Hartog
Ruimtelijke ontwikkelingen en natuur lijken soms niet met elkaar samen te kunnen gaan. Nieuwe woningen, infrastructuur of bouwprojecten vragen om ruimte, terwijl flora en fauna juist afhankelijk is van rust en continuïteit. Toch hoeft het elkaar niet in de weg te zitten. Met ecologisch advies kunnen plannen niet alleen juridisch haalbaar worden, maar bijdragen aan natuurherstel en biodiversiteit. We vertellen je meer over de rol van ecologisch advies bij ruimtelijke ontwikkelingen.
Wat wordt verstaan onder ecologisch advies?
Ecologisch advies omvat alle kennis, onderzoeken en begeleiding die nodig zijn om ruimtelijke ontwikkelingen af te stemmen op de natuur en wetgeving. Het helpt om plannen uitvoerbaar te maken, met oog voor biodiversiteit en de leefomgeving.
Een ecoloog brengt daarbij onder andere het volgende in kaart:
- Aanwezige flora en fauna
Welke plant- en diersoorten komen in en rond het projectgebied voor, inclusief beschermde soorten zoals zoogdieren, amfibieën, vleermuizen, vogels of bijzondere planten. Hierbij wordt gekeken naar verblijfplaatsen, nestlocaties en leefgebieden. - Ecologische functies van het gebied
Niet alleen de soorten zelf zijn belangrijk, maar ook hoe het gebied wordt gebruikt. Denk aan foerageergebieden, migratieroutes, voortplantingsplekken en samenhang tussen (groen)gebieden. - Effecten van het plan of project
De ecoloog beoordeelt welke effecten werkzaamheden kunnen hebben, zoals verstoring, verlies van leefgebied of veranderingen in water en bodem. Dit vormt de basis voor het bepalen van risico’s en vervolgstappen. - Wet- en regelgeving
Ecologisch advies vertaalt natuurwetgeving, zoals de Omgevingswet en Europese richtlijnen, naar de praktijk van het project. Zo wordt duidelijk welke verplichtingen gelden en welke vergunningen of ontheffingen nodig zijn. - Maatregelen en oplossingen
Op basis van de analyse worden concrete maatregelen voorgesteld, zoals het aanpassen van de planning, het beschermen van bestaande natuur of het realiseren van alternatieve voorzieningen zoals nestkasten. - Kansen voor natuurinclusiviteit
Naast het voorkomen van schade kijkt ecologisch advies ook naar mogelijkheden om biodiversiteit te versterken, bijvoorbeeld door natuurinclusief ontwerpen of het verbeteren van de bestaande leefomgevingen.
💡 Het resultaat van ecologisch advies is geen abstract document, maar een helder en toepasbaar rapport waar opdrachtgevers mee verder kunnen. Het zorgt voor duidelijkheid, vermindert risico’s en helpt om ruimtelijke ontwikkelingen in balans te brengen met natuur.
Ecologie als onderdeel van de planfase
De meeste problemen ontstaan wanneer ecologie pas laat wordt meegenomen tijdens het proces. Zodra een ontwerp al vastligt, kunnen beschermde soorten leiden tot vertraging, herontwerp of aanvullende vergunningen. De oplossing hiervoor is om een ecoloog vroegtijdig te betrekken.
Door ecologisch advies vroeg in de planfase te betrekken:
- Worden ecologische risico’s vroegtijdig zichtbaar, het inzichtelijk maken van aanwezige soorten en habitats voorkomt dat problemen pas tijdens de vergunningaanvraag of uitvoering opduiken.
- Kan het ontwerp worden afgestemd op ecologie, ontwerpkeuzes, zoals de locatie van gebouwen of groenvoorzieningen kunnen beter aansluiten bij ecologische doelen.
- Ontstaat ruimte voor praktische en haalbare oplossingen, maatregelen zijn in een vroeg stadium eenvoudiger en goedkoper door te voeren, waardoor noodmaatregelen tijdens uitvoering worden voorkomen. Denk aan het behoud van bestaande bomen of het aanbrengen van nestvoorzieningen in gebouwen. Kleine aanpassingen in een vroeg stadium maken vaak een groot verschil.
> Lees meer over hoe architecten biodiversiteit kunnen meenemen in hun ontwerp of ecologische kansen in het ontwerp
Van quickscan tot verdiepend onderzoek
Ecologisch advies start meestal met een ecologische quickscan. Dit is een eerste beoordeling op basis van een terreinbezoek, beschikbare data en kennis van wetgeving. Een quickscan geeft inzicht in mogelijke ecologische risico’s en vervolgstappen.
> Lees meer over onze ecologische quickscan
Als uit de quickscan blijkt dat er beschermde soorten of kwetsbare habitats aanwezig zijn, kan een verdiepend onderzoek volgen. Dit onderzoek is uitgebreider en seizoenafhankelijk, en richt zich op het in kaart brengen van bijvoorbeeld soortenpopulaties en broed- of overwinteringslocaties. Hierbij wordt ook gekeken naar de effecten van het geplande project, zodat mitigatie- en compensatiemaatregelen kunnen worden geadviseerd.
> Lees meer over ons soortspecifiek onderzoek
Ecologische begeleiding tijdens de uitvoering
Tijdens de uitvoering van een project stopt de rol van ecologie niet bij de planning. Een ecoloog kan direct op de werkvloer aanwezig zijn om te controleren of de werkzaamheden geen schade veroorzaken aan beschermde flora en fauna. Dit betekent dat voorafgaand aan risicovolle werkzaamheden, zoals sloop, grondwerk of dakrenovatie, een inspectie kan plaatsvinden om bijvoorbeeld nesten, verblijven of beschermde vegetatie in kaart te brengen.
Tijdens de uitvoering kan de ecoloog onder andere:
- Controles uitvoeren voorafgaand aan werkzaamheden, zo wordt zeker gesteld dat werkzaamheden veilig starten zonder schade aan beschermde soorten.
- Aanwezig zijn bij risicovolle ingrepen, bij sloop, grondwerk of dakwerk kan de ecoloog direct adviseren over aanpassingen als onverwachte beschermde soorten worden aangetroffen.
- Toezien op correcte toepassing van maatregelen, hierdoor wordt gegarandeerd dat beschermingsmaatregelen daadwerkelijk effectief worden uitgevoerd.
- Direct adviseren bij onverwachte situaties, bijvoorbeeld bij het aantreffen van een nest of verblijfplaats die niet eerder was geregistreerd, zodat passende actie kan worden genomen.
Het is dus heel verstandig om een ecoloog (vooral bij risicovolle werkzaamheden) mee te laten kijken, zo weet je zeker dat je veilig en verantwoord te werk gaat
Voordelen van ecologisch advies bij ruimtelijke ontwikkelingen
Het inschakelen van ecologisch advies levert niet alleen juridische zekerheid op, maar biedt ook directe voordelen voor de uitvoering en planning van een project. Door vroegtijdig inzicht te krijgen in ecologische kansen en mogelijke risico’s, kunnen bouwbedrijven, architecten en gemeenten hun werkzaamheden efficiënter organiseren en onnodige vertraging voorkomen.
Laten we de voordelen op een rijtje zetten:
- Minder vertraging in vergunningprocedures, risico’s zijn vroeg bekend, waardoor procedures soepeler verlopen.
- Betere voorspelbaarheid van planning, werkzaamheden kunnen realistischer en ecologisch verantwoord worden gepland.
- Minder juridisch risico, door te voldoen aan Omgevingswet wordt de kans op bezwaar, boetes of stillegging verminderd.
- Meer draagvlak bij overheden en omgeving, aantoonbare aandacht voor natuur draagt bij aan een bredere acceptatie en goedkeuring van projecten.
- Een duurzaam en toekomstbestendig resultaat, ecologisch advies voorkomt problemen en versterkt biodiversiteit, wat de kwaliteit van het project en de omgeving verbetert. Beter voor mens en natuur van nu, én beter voor de toekomst.
Conclusie: Ecologisch advies als onmisbare schakel
Ruimtelijke ontwikkelingen worden steeds complexer, net als de wet- en regelgeving. Ecologisch advies vormt de verbindende schakel tussen plannen, uitvoering en natuur. Door ecologie vroeg en serieus mee te nemen, ontstaan projecten die niet alleen wettelijk uitvoerbaar zijn, maar ook verantwoorder en duurzamer.
Kun je wel wat hulp gebruiken bij je komende ruimtelijke ontwikkeling? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies, we denken graag met je mee. Wil je meer weten over dit onderwerp? Bekijk onze dienst: Ecologische begeleiding
