Extern salderen uitgelegd: kansen en risico’s voor projecten
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 11 februari 2026
Auteur: Sander Hartog
Extern salderen is een veelbesproken optie binnen het stikstofbeleid. Wanneer een project leidt tot extra stikstofuitstoot op een Natura 2000-gebied, moet worden aangetoond dat de natuur daar geen schade van ondervindt. Als dat niet lukt, kan een project mogelijk doorgaan via extern salderen, mits er aan de juridische voorwaarden wordt voldaan. In deze blog leggen we uit wat extern salderen is, wanneer het mogelijk is en waar initiatiefnemers rekening mee moeten houden.
Wat is extern salderen?
Extern salderen betekent dat een project gebruikmaakt van stikstofruimte die vrijkomt doordat een ander bedrijf stopt of activiteiten vermindert. De stikstofuitstoot van dat bedrijf wordt geheel of gedeeltelijk ingetrokken, zodat een nieuw project die ruimte kan benutten. Dit wordt vaak toegepast wanneer een initiatiefnemer zelf geen stikstofruimte kan creëren, bijvoorbeeld omdat er geen bestaande activiteiten op de projectlocatie zijn.
In de praktijk gebeurt extern salderen vaak door:
- Overname van een agrarisch bedrijf dat stopt.
- Intrekken van een milieuvergunning.
- Vermindering van veestapel of productiecapaciteit.
💡 Een deel van de vrijgekomen stikstofruimte wordt meestal afgerond ten gunste van de natuur, zodat de totale depositie daadwerkelijk afneemt.
Waarom bestaat extern salderen?
Extern salderen bestaat omdat nieuwe projecten in Nederland alleen mogen doorgaan wanneer zeker is dat zij geen extra schade veroorzaken aan Natura 2000-gebieden. Veel bouw-, infra- en landbouwprojecten leiden vrijwel onvermijdelijk tot stikstofuitstoot, terwijl de beschikbare stikstofruimte in grote delen van Nederland al volledig is benut. In zulke situaties lukt het vaak niet om binnen het project genoeg uitstoot te verminderen. Extern salderen biedt dan de optie om toch de benodigde ruimte te creëren.
Door het stoppen of inkrimpen van bestaande bedrijven en activiteiten komt stikstofruimte vrij die kan worden ingezet voor nieuwe ontwikkelingen, terwijl de totale belasting van de natuur per saldo niet toeneemt. Het systeem is daarmee bedoeld als een evenwicht tussen economische ontwikkeling en natuurbescherming, waarbij oude uitstoot plaatsmaakt voor nieuwe activiteiten binnen strikte ecologische en juridische kaders.
> Lees meer over waarom stikstof zo’n grote rol speelt bij bouw- en infraprojecten
Wanneer is extern salderen toegestaan?
Extern salderen mag alleen als aan een aantal strikte voorwaarden wordt voldaan. De exacte invulling kan per provincie verschillen, maar in grote lijnen gelden dezelfde juridische uitgangspunten. Deze voorwaarden zijn bedoeld om te voorkomen dat stikstofruimte dubbel wordt gebruikt of dat de natuur alsnog extra wordt belast.
In grote lijnen gelden de volgende eisen:
- Er is een legale bron van stikstofruimte
De ‘stikstofrechten’ moeten afkomstig zijn uit een bestaande, vergunde situatie. Illegale of nooit gebruikte ruimte mag niet worden ingezet voor saldering. Daarbij wordt vaak gekeken naar de feitelijke en juridische situatie op de specifieke referentiedatum. - De oude activiteiten worden daadwerkelijk beëindigd
De stikstofbron moet definitief verdwijnen of worden aangepast. Zo wordt voorkomen dat dezelfde uitstoot dubbel wordt gebruikt. Dit wordt meestal gedaan door het intrekken of aanpassen van de bestaande vergunning. - Een deel van de ruimte wordt afgerond
Meestal wordt een percentage van de stikstofruimte niet hergebruikt, zodat er netto minder depositie ontstaat. Dit moet bijdragen aan natuurherstel. Het percentage dat afgerond wordt verschilt per provincie en situatie. - Er is een passende beoordeling nodig
Het project moet nog steeds aantonen dat het, na saldering, geen significante effecten heeft op Natura 2000-gebieden. Daarbij wordt de stikstofdepositie berekend en ecologisch beoordeeld. Alleen als die beoordeling positief is, kan een vergunning worden verleend.
Praktijkvoorbeelden
Voorbeeld 1: Stoppende veehouderij naast nieuwbouwproject
De situatie
Een projectontwikkelaar wil een kleinschalig woningbouwproject realiseren aan de rand van een dorp. Uit de stikstofberekening blijkt dat het project een kleine toename van depositie veroorzaakt op een nabijgelegen Natura 2000-gebied. In de buurt ligt een veehouderij met een geldige natuurvergunning die wil stoppen met zijn activiteiten.
Hoe kan extern salderen hierbij helpen?
De ontwikkelaar kan de stikstofruimte van de stoppende veehouderij overnemen. Daarbij mag de ontwikkelaar in dit scenario maximaal 70% van de gerealiseerde emissie gebruiken voor het woningbouwproject, de overige 30% gaat naar de natuur. De vergunning van de veehouderij wordt ingetrokken, zodat de oude emissie niet meer kan plaatsvinden.
Voorbeeld 2: Uitbreiding van een bedrijf met gedeeltelijke beëindiging elders
De situatie
Een logistiek bedrijf wil het aantal laad- en losplaatsen uitbreiden. Hierdoor neemt de stikstofuitstoot licht toe. In dezelfde regio wil een agrarisch bedrijf één van de twee stallen definitief buiten gebruik stellen, terwijl de rest van het bedrijf blijft draaien.
Hoe kan extern salderen hierbij helpen?
Het logistieke bedrijf kan de emissie overnemen van de stal die wordt beëindigd. Alleen de stikstofruimte van de daadwerkelijk gerealiseerde en beëindigde activiteit mag worden gebruikt, en ook hier geldt dat in de meeste provincies maximaal 70% kan worden ingezet voor het nieuwe project. De vergunning van het agrarische bedrijf wordt aangepast aan de nieuwe, lagere emissiesituatie.
Recente rechtspraak en ontwikkelingen
De regels rond stikstof veranderen regelmatig door nieuwe uitspraken van de Raad van State (zoals de welbekende uitspraak in december 2024). Zo is de juridische beoordeling van stikstofmaatregelen de afgelopen jaren meerdere keren aangescherpt.
Rechtspraak benadrukt onder andere dat stikstofruimte alleen mag worden gebruikt als deze juridisch zeker is, dat saldering geen papieren constructie mag zijn en dat natuurbelangen altijd centraal moeten staan in de beoordeling. Hierdoor is extern salderen vaak complex en tijdrovend geworden, zeker bij grote projecten of in gebieden met veel stikstof.
> Meer weten over stikstofmaatregelen? Bekijk onze dienst: Stikstof (Aerius) berekeningen
Kansen van extern salderen
Extern salderen kan voor veel projecten een oplossing bieden wanneer intern salderen of andere maatregelen onvoldoende stikstofruimte opleveren. Vooral bij woningbouw, infrastructuur en bedrijfsuitbreidingen kan het een manier zijn om toch een vergunning te verkrijgen.
Laten we een aantal positieve punten onder de loep nemen:
- Projecten kunnen toch doorgaan
Wanneer intern salderen of emissiereductie niet voldoende is, kan extern salderen de benodigde stikstofruimte bieden om een project toch door te laten gaan. - Flexibiliteit in projectontwikkeling
Initiatiefnemers kunnen stikstofruimte verwerven van een andere locatie, waardoor meer ontwikkelingsruimte ontstaat. - Mogelijke natuurwinst
Door de positieve afronding (ook wel afroming genoemd) van stikstofruimte ontstaat in theorie een daling van de depositie, wat bijdraagt aan het herstel van de natuur en biodiversiteit.
Risico’s en aandachtspunten bij extern salderen
Hoewel extern salderen kansen biedt, zijn er ook belangrijke risico’s en voorwaarden waar rekening mee gehouden moet worden. De regelgeving is complex en de juridische kaders blijven zich ontwikkelen. Daardoor kan de haalbaarheid van een project variabel zijn.
Een aantal mogelijke risico’s zijn:
- Juridische onzekerheid
Stikstofbeleid is sterk afhankelijk van rechtspraak. Nieuwe uitspraken kunnen invloed hebben op lopende of geplande salderingstrajecten. - Beschikbaarheid van stikstofruimte
Het vinden van een geschikt bedrijf om mee te salderen kan lastig zijn, zeker in gebieden waar weinig activiteiten stoppen. - Strenge toetsing van de referentiesituatie
De oude vergunning en huidige situatie worden nauwkeurig gecontroleerd. Als die niet klopt, kan het hele traject vervallen. - Kosten en doorlooptijd
Extern salderen vereist onderhandelingen, berekeningen, juridische toetsing en vergunningprocedures. Dit kan veel tijd en geld kosten.
Conclusie: Extern salderen blijft complex
Extern salderen is een belangrijke optie binnen het stikstofbeleid. Het maakt projecten mogelijk die anders vastlopen op stikstofregels, maar het is geen eenvoudige route. De combinatie van strenge voorwaarden, juridische onzekerheid en praktische complexiteit vraagt om een zorgvuldige aanpak. Wie extern wil salderen, doet er goed aan om dit traject vroegtijdig te verkennen en zich professioneel te laten begeleiden.
Ben je op zoek naar een deskundige partner die met jouw project meedenkt? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies. Wil je meer weten over salderen? Lees dan verder op onze blog: Intern salderen
