Intern salderen uitgelegd: wat is het en wanneer mag het?
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 9 februari 2026
Bijgewerkt op: 17 augustus 2026
Auteur: Sander Hartog
Zodra een project leidt tot extra stikstofdepositie op een Natura 2000-gebied, kan dat juridische gevolgen hebben. Eén van de begrippen die daarbij vaak opduikt is intern salderen. Voor veel initiatiefnemers klinkt dat als een technisch trucje, maar in de praktijk is het een belangrijke kans om projecten toch mogelijk te maken. In deze blog leggen we uit wat intern salderen precies inhoudt, wanneer het kan worden toegepast en waar je rekening mee moet houden.
Wat is intern salderen?
Tot voor kort werd intern salderen vaak gebruikt om te onderbouwen dat een project geen natuurvergunning nodig had. Als de stikstofdepositie per saldo niet toenam, werd soms aangenomen dat er geen grote gevolgen waren. De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft dit eind 2024 aangepast.
Volgens de rechtspraak in 2024:
- Mag intern salderen niet meer worden gebruikt in de voortoets om te bepalen of een natuurvergunning nodig is.
- Moet eerst worden beoordeeld of het project grote gevolgen kan hebben voor Natura 2000-gebieden.
- Kan intern salderen alleen nog een rol spelen bij de vergunningverlening zelf, niet bij de vraag of een vergunning nodig is.
Hierdoor zijn de mogelijkheden voor intern salderen beperkt en zal bijna altijd sprake zijn van een vergunningplicht. Deze lijn past binnen het bredere stikstofkader, waarin projecten alleen mogen doorgaan als vooraf zeker is dat beschermde natuur niet wordt aangetast.
> Lees meer over waarom stikstof zo’n grote rol speelt bij bouw- en infraprojecten of het verschil tussen stikstofemissie en stikstofdepositie
Vooruitblik: mogelijke versoepeling op komst
In het stikstofmaatregelenpakket van 26 juni 2026 heeft het kabinet aangekondigd te willen onderzoeken hoe intern salderen weer een rol kan krijgen in de voortoets, als onderdeel van een breder pakket om de vastgelopen vergunningverlening vlot te trekken. Dit voornemen is nog niet uitgewerkt in wetgeving en dus nog niet van toepassing. Voor nu blijft de huidige, strengere lijn uit de rechtspraak leidend.
Wat is er veranderd sinds 2024 door de rechtspraak?
Tot voor kort werd intern salderen vaak gebruikt om te onderbouwen dat een project geen natuurvergunning nodig had. Als de stikstofdepositie per saldo niet toenam, werd soms aangenomen dat er geen grote gevolgen waren. De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft dit eind 2024 aangepast.
Volgens de nieuwe rechtspraak:
- Mag intern salderen niet meer worden gebruikt in de voortoets om te bepalen of een natuurvergunning nodig is.
- Moet eerst worden beoordeeld of het project grote gevolgen kan hebben voor Natura 2000-gebieden.
- Kan intern salderen alleen nog een rol spelen bij de vergunningverlening zelf, niet bij de vraag of een vergunning nodig is.
Hierdoor zijn de mogelijkheden voor intern salderen beperkt en zal bijna altijd sprake zijn van een vergunningplicht. Deze lijn past binnen het bredere stikstofkader, waarin projecten alleen mogen doorgaan als vooraf zeker is dat beschermde natuur niet wordt aangetast.
> Lees meer over waarom stikstof zo’n grote rol speelt bij bouw- en infraprojecten
Wanneer mag je intern salderen?
Intern salderen is dus niet verdwenen, maar de toepassing is juridisch strenger geworden. In de praktijk mag intern salderen nog worden gebruikt als onderdeel van de vergunningverlening, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan.
Belangrijke voorwaarden zijn:
- Er is een geldige referentiesituatie
De stikstofruimte moet gebaseerd zijn op een bestaande, legale en vergunde situatie. Daarbij telt alleen de emissie van activiteiten die juridisch zijn toegestaan én feitelijk aanwezig zijn. Onbenutte ruimte maakt geen deel meer uit van de situatie die als referentie wordt gebruikt. - Er wordt voldaan aan het additionaliteitsvereiste
Intern salderen is alleen toegestaan als de gebruikte stikstofruimte niet nodig is voor het behoud of herstel van Natura 2000-gebieden. Er moet beargumenteerd worden dat de huidige situatie niet noodzakelijk is voor natuurherstelmaatregelen. - De emissiereductie is juridisch zeker
De oude situatie moet daadwerkelijk worden beëindigd of aangepast. Alleen tijdelijke verminderingen zijn niet voldoende. Er moet duidelijk zijn dat de emissiebron structureel verdwijnt of blijvend wordt verminderd, zodat de stikstofreductie ook op lange termijn is gegarandeerd. - De berekening is objectief onderbouwd
Met een stikstofberekening moet worden aangetoond dat de depositie niet toeneemt. Deze berekening moet gebaseerd zijn op actuele rekenmethodes en realistische uitgangspunten. Onvolledige of (te) optimistische aannames maken de onderbouwing juridisch kwetsbaar. - De natuurtoets blijft noodzakelijk
Er moet nog steeds worden beoordeeld of effecten op Natura 2000-gebieden kunnen optreden. Ook als de stikstofdepositie per saldo gelijk blijft, moet worden aangetoond dat de natuur niet verslechtert.
Praktische voorbeelden van intern salderen
In de praktijk krijgt intern salderen pas echt betekenis wanneer het wordt toegepast op concrete projecten. Afhankelijk van het type ontwikkeling en de bestaande situatie kan intern salderen op verschillende manieren worden ingezet.
Hieronder enkele veelvoorkomende voorbeelden uit de praktijk:
- Bedrijfsverplaatsing op eigen terrein
Een bedrijf sloopt oude gebouwen met hoge emissies en bouwt nieuwe, energiezuinige panden. De totale stikstofuitstoot daalt, waardoor de ontwikkeling mogelijk kan zijn binnen de bestaande stikstofruimte. - Herontwikkeling van agrarisch terrein
Een voormalige veehouderij wordt omgevormd tot woningbouw. De uitstoot van het agrarische bedrijf vervalt, waardoor de nieuwe ontwikkeling binnen de oude emissieruimte kan passen. - Vervangen van installaties
Een fabriek vervangt oude installaties door schonere varianten. De emissie per saldo daalt, waardoor uitbreiding van andere onderdelen mogelijk kan zijn binnen dezelfde stikstofruimte.
Het verschil tussen intern salderen en extern salderen
Bij intern salderen wordt de stikstofuitstoot binnen hetzelfde project verlaagd of gecompenseerd. Bij extern salderen wordt stikstofruimte overgenomen van een andere locatie of een ander bedrijf, dat zijn activiteiten beëindigt of vermindert.
Waarom is een stikstofberekening essentieel?
Door de aangescherpte rechtspraak is het nog belangrijker geworden om projecten goed te onderbouwen met een stikstofberekening. Een stikstofberekening vormt namelijk een belangrijk onderdeel van de ecologische onderbouwing van een project. Allereerst wordt de referentiesituatie vastgesteld. Dit is de bestaande, vergunde situatie die als uitgangspunt dient voor de beoordeling. Vervolgens wordt de nieuwe situatie doorgerekend, zodat inzichtelijk wordt hoeveel stikstofdepositie het project veroorzaakt op Natura 2000-gebieden. Door beide situaties met elkaar te vergelijken, kan worden beoordeeld of sprake is van een toename van stikstofdepositie en of intern salderen mogelijk is. De uitkomsten van de berekening vormen daarnaast een belangrijke basis voor de beoordeling of een verdere Natura 2000-beoordeling nodig is. Een zorgvuldig uitgevoerde stikstofberekening draagt daarmee niet alleen bij aan een goede ecologische onderbouwing, maar helpt ook om een vergunningaanvraag beter te onderbouwen en juridische risico’s tijdens het vergunningstraject te beperken.
Zonder betrouwbare berekening is intern salderen juridisch kwetsbaar en bestaat het risico op vertraging of afwijzing. Projecten moeten eerder rekening houden met een natuurvergunning en een uitgebreide onderbouwing. Dat betekent dat een stikstofberekening en ecologische toetsing in een vroeg stadium van het project essentieel zijn. Door dit tijdig te laten uitvoeren, voorkom je vertragingen, juridische risico’s en extra kosten in latere fases van het project.
> Bekijk onze dienst: Stikstofberekening
Veelvoorkomende misverstanden
Door de snelle veranderingen in de stikstofregelgeving bestaat er in de praktijk veel onduidelijkheid over intern salderen. Begrippen worden soms door elkaar gebruikt of gebaseerd op verouderde informatie. Hieronder staan enkele veelvoorkomende misverstanden en hoe het juridisch daadwerkelijk zit.
“Intern salderen betekent dat ik geen vergunning nodig heb.”
Dat was vroeger soms het geval, maar volgens de huidige rechtspraak moet eerst worden beoordeeld of significante effecten mogelijk zijn. Intern salderen kan niet meer automatisch als vrijbrief worden gebruikt.
“Elke oude activiteit mag als stikstofruimte worden gebruikt.”
Alleen een legale, vergunde referentiesituatie telt mee. Illegale of vervallen situaties kunnen niet worden gebruikt.
“Een globale berekening is voldoende.”
De onderbouwing moet juridisch en technisch kloppen. Onzekerheden kunnen leiden tot bezwaar of annulering van een vergunning.
> Lees meer over de grootste misverstanden over stikstofberekeningen of hoe lang een stikstofberekening geldig is
Conclusie: Intern salderen is mogelijk met kanttekeningen
Intern salderen blijft een belangrijke optie, maar leidt in de meeste gevallen tot een vergunningplicht en een passende beoordeling. De toepassing van intern salderen is juridisch aangescherpt. Het kan niet meer worden gebruikt als automatische vrijstelling van de vergunningplicht en moet altijd worden beoordeeld binnen het bredere stikstof- en natuurkader.
Een goede stikstofberekening en duidelijke onderbouwing zijn cruciaal om projecten soepel en juridisch houdbaar te realiseren. Heb je een stikstof berekening nodig? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies.
