Hoe soortspecifiek onderzoek verschilt van een quickscan
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 19 februari 2026
Auteur: Sander Hartog
Bij ruimtelijke ontwikkelingen is ecologisch onderzoek vaak een vaste stap in de voorbereiding. Toch ontstaat regelmatig verwarring over de verschillende typen onderzoeken. Wat is nu precies het verschil tussen een ecologische quickscan en soortspecifiek onderzoek? En wanneer is welk onderzoek nodig? Hoewel beide onderzoeken zich richten op beschermde flora en fauna, verschillen ze sterk in doel, diepgang en juridische betekenis. We leggen het je hieronder uit.
Wat is een ecologische quickscan?
Een ecologische quickscan is een eerste verkennend onderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van beschermde soorten op een locatie. Het doel is om in korte tijd in kaart te brengen of er risico’s zijn voor flora en fauna bij een voorgenomen activiteit.
Een quickscan bestaat meestal uit:
- Een bureaustudie van bestaande gegevens.
- Een veldbezoek om de locatie te beoordelen.
- Een inschatting van de kans op aanwezigheid van beschermde soorten.
- Een advies over vervolgstappen.
De quickscan is dus vooral signalerend bedoeld Het onderzoek geeft aan of er mogelijk beschermde soorten aanwezig zijn en of aanvullend onderzoek nodig is. Het bevestigt meestal nog niet met zekerheid dat een soort daadwerkelijk aanwezig is. In veel projecten is de quickscan de eerste ecologische stap. Pas als hieruit blijkt dat er een reële kans is op bijvoorbeeld vleermuizen of broedvogels, volgt verdieping.
> Lees meer over hoe een quickscan vertraging in je vergunningaanvraag voorkomt
Wat is soortspecifiek onderzoek?
Soortspecifiek onderzoek gaat een stap verder. Hier wordt gericht onderzoek gedaan naar één of meerdere specifieke soorten waarvan uit de quickscan blijkt dat ze mogelijk aanwezig zijn.
Een soortspecifiek onderzoek is:
- Uitgebreider
Het onderzoek gaat dieper in op de ecologische situatie van één specifieke soort. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar aanwezigheid, maar ook naar de functie van het gebied, zoals voortplanting of foerageergebied. - Seizoensgebonden
Soorten kunnen alleen in bepaalde perioden betrouwbaar worden onderzocht, afhankelijk van hun gedrag en levenscyclus. Dit betekent dat het onderzoek moet plaatsvinden op momenten waarop de soort actief en waarneembaar is. - Gebaseerd op vaste onderzoeksprotocollen
Soortspecifiek onderzoek wordt uitgevoerd volgens erkende richtlijnen en methodieken. Deze protocollen zorgen ervoor dat de resultaten juridisch bruikbaar zijn en dus erkend wordt door het bevoegd gezag. - Gericht op het aantonen of uitsluiten van daadwerkelijke aanwezigheid
In tegenstelling tot een quickscan draait het hier niet om waarschijnlijkheid, maar om zekerheid. Het onderzoek moet duidelijk maken of de soort daadwerkelijk aanwezig is en welke juridische consequenties dat heeft voor het project.
Bijvoorbeeld: als een quickscan aanwijzingen geeft dat een gebouw geschikt is als verblijfplaats voor vleermuizen, dan volgt vleermuisonderzoek in meerdere onderzoeksrondes verspreid over het actieve seizoen. Hierbij worden waarnemingen gedaan tijdens schemermomenten, met specifieke apparatuur. Het doel is niet langer “zou het kunnen?”, maar “is het er daadwerkelijk, en zo ja, in welke omvang en met welke functie?”.
> Bekijk onze dienst: Soortspecifiek onderzoek of lees verder: Is ecologisch onderzoek nodig bij particuliere verbouwingen?
Het verschil in diepgang en duur
Een quickscan wordt meestal uitgevoerd in één veldbezoek, aangevuld met bureauonderzoek. Daarbij worden bestaande gegevens geraadpleegd, kaarten bestudeerd en wordt de locatie visueel beoordeeld op geschiktheid voor beschermde soorten. Het is relatief snel uit te voeren en vaak binnen korte tijd beschikbaar. De quickscan geeft daarmee een eerste, globale inschatting van ecologische risico’s, maar is niet bedoeld om volledige zekerheid te bieden over daadwerkelijke aanwezigheid.
Soortspecifiek onderzoek kan daarentegen meerdere maanden duren. Dit komt doordat het onderzoek moet aansluiten bij de ecologie en het gedrag van de betreffende soort. Veel soorten mogen alleen in bepaalde perioden onderzocht worden, omdat ze dan actief of waarneembaar zijn. Denk aan vleermuizen in het voorjaar en de zomer, kleine marterachtigen tijdens hun actieve periode en amfibieën in specifieke migratieperiodes.
Dit betekent dat planning een grote rol speelt. Wie te laat start met soortspecifiek onderzoek, kan een heel seizoen moeten wachten voordat het onderzoek opnieuw kan worden uitgevoerd. Bovendien zijn vaak meerdere veldbezoeken nodig om betrouwbare conclusies te kunnen trekken. De langere doorlooptijd en hogere onderzoeksintensiteit maken soortspecifiek onderzoek inhoudelijk verdiepend, maar ook bepalend voor de voortgang van een project.
> Lees meer over soortenbescherming onder de Omgevingswet
Juridische betekenis
Ook juridisch is het verschil groot. Een quickscan vormt vaak de eerste onderbouwing om te bepalen of aanvullend onderzoek noodzakelijk is. Het onderzoek laat zien of er een reële kans bestaat op de aanwezigheid van beschermde soorten en of verdere verdieping vereist is. Daarmee is het vooral een toets op risico’s en mogelijke vergunningplicht.
Soortspecifiek onderzoek heeft een zwaardere juridische betekenis. Dit onderzoek levert concrete gegevens op over de daadwerkelijke aanwezigheid van soorten, de functie van verblijfplaatsen en de omvang van populaties. Op basis van deze uitkomsten wordt beoordeeld of een vergunning of ontheffing nodig is en welke maatregelen verplicht zijn. In vergunningprocedures vormt soortspecifiek onderzoek daarom vaak de kern van de ecologische onderbouwing.
Wanneer is alleen een quickscan voldoende?
In sommige situaties wijst een quickscan flora en fauna uit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is. Dit is het geval wanneer uit de beoordeling blijkt dat er geen geschikte leefgebieden aanwezig zijn, de ingreep zeer beperkt is of beschermde soorten redelijkerwijs kunnen worden uitgesloten.
Situaties waarin dit vaak voorkomt zijn bijvoorbeeld:
- Kleinschalige werkzaamheden, ze hebben een zeer beperkte ruimtelijke impact en vinden plaats op locaties met weinig ecologische potentie. Denk aan interne verbouwingen of werkzaamheden zonder aantasting van gevels, daken of groen, waardoor vaste rust- of verblijfplaatsen niet in het geding zijn.
- Sterk verstoorde of volledig verharde locaties, deze bieden doorgaans weinig geschikt leefgebied voor beschermde soorten. Wanneer uit de quickscan blijkt dat essentiële structuren zoals groen, water of geschikte bebouwing ontbreken, kan aanvullend onderzoek regelmatig achterwege blijven.
- Recente, goed onderbouwde onderzoeken, wanneer eerder al soortspecifiek onderzoek is uitgevoerd en de situatie aantoonbaar niet is veranderd, kan een nieuwe quickscan voldoende zijn om te bevestigen dat er geen aanvullende verplichtingen gelden.
Wel blijft het belangrijk dat deze conclusie zorgvuldig wordt onderbouwd. Een quickscan is geen formaliteit, maar een inhoudelijke beoordeling die juridisch stand moet houden wanneer daar later naar wordt gevraagd.
> Bekijk onze dienst: Ecologische Quickscan
Wat betekent dit voor jouw project?
Het onderscheid tussen een quickscan en soortspecifiek onderzoek is niet alleen technisch, maar vooral strategisch. Het bepaalt hoeveel tijd je moet reserveren in de planning en welke risico’s je loopt.
Een quickscan vroeg in het traject geeft inzicht in mogelijke knelpunten. Als daaruit blijkt dat vervolgonderzoek nodig is, kun je hier tijdig op anticiperen. Wordt dit pas laat ontdekt, dan kan het project stil komen te liggen totdat het juiste seizoen aanbreekt. Door het onderzoekstraject slim te plannen, voorkom je verrassingen. Dus eerst breed kijken, dan gericht verdiepen, zo bouw je stap voor stap aan een juridisch solide onderbouwing.
Conclusie: Van verkenning naar onderbouwing
Een ecologische quickscan en soortspecifiek onderzoek zijn geen alternatieven van elkaar, maar opeenvolgende stappen in hetzelfde proces. De quickscan brengt risico’s in beeld. Soortspecifiek onderzoek bevestigt of weerlegt die risico’s met feiten en veldgegevens. Samen vormen ze de basis voor een zorgvuldige en juridisch houdbare besluitvorming.
Wie het verschil begrijpt, begrijpt ook waarom timing en voorbereiding zo belangrijk zijn. In ecologisch onderzoek draait het niet alleen om wat er groeit, vliegt of kruipt, maar vooral om wanneer je kijkt en hoe je kijkt. Wil je weten hoe wij mee kunnen denken met je project of ben je op zoek naar een langdurige samenwerkingspartner? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies, we denken graag met je mee.
