Wat is een vleermuisonderzoek en wanneer moet je dit uitvoeren?
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 11 maart 2026
Auteur: Sander Hartog
Vleermuizen zijn fascinerende dieren. Ze navigeren door het donker, vangen in één nacht honderden insecten en gebruiken jaren dezelfde plek om te verblijven of jongen groot te brengen. Diezelfde trouw aan hun verblijfplaatsen maakt ze kwetsbaar: een renovatie of isolatieproject kan hun leefomgeving in een klap vernietigen. In deze blog leggen we uit wat een vleermuisonderzoek inhoudt, hoe het in zijn werk gaat en wanneer je verplicht bent er een te laten uitvoeren.
Waarom zijn vleermuizen zo streng beschermd?
Alle in Nederland voorkomende vleermuissoorten zijn strikt beschermd onder de Omgevingswet en de Europese Habitatrichtlijn. Dat betekent dat het verboden is om vleermuizen opzettelijk te doden, te vangen of te verstoren. Ook het beschadigen of vernietigen van hun verblijfplaatsen is verboden, zelfs als de dieren op dat moment niet aanwezig zijn.
Deze bescherming geldt niet alleen in natuurgebieden, maar overal in Nederland. Of het nu gaat om een woning in een woonwijk, een monumentaal pand in een stadscentrum of een oude schuur op het platteland: als vleermuizen er gebruik van maken, zijn ze beschermd.
De reden voor die stevige bescherming is niet zonder reden. Vleermuispopulaties zijn de afgelopen decennia achteruitgegaan door verlies van leefgebied, gebruik van bestrijdingsmiddelen en renovatie van oude gebouwen. Vleermuizen groeien langzaam, een vrouwtje brengt doorgaans maar één jong per jaar groot. Dat maakt herstel van een aangetaste populatie een langzaam proces. Bovendien zijn vleermuizen een belangrijke indicator van een gezonde leefomgeving en spelen ze een grote rol in het reguleren van insectenpopulaties.
Waar verblijven vleermuizen?
Vleermuizen bouwen in tegenstelling tot vogels geen nesten. In plaats daarvan maken ze gebruik van bestaande holtes, spleten en openingen in gebouwen en bomen.
In bebouwde omgevingen verblijven ze bijvoorbeeld:
- In spouwmuren, achter open voegen of in kieren tussen dakpannen en dakbeschot.
- Op zolders, met name in warme ruimtes onder dakpannen.
- Achter gevelbekleding, zoals houten betimmering of kunststof profielen.
- In holtes en spleten van oude bomen.
Afhankelijk van het seizoen gebruiken vleermuizen verschillende typen verblijfplaatsen. Zo zijn er kraamverblijven waar vrouwtjes in de zomer jongen grootbrengen, paarverblijven in de herfst en winterverblijven waar de dieren in winterslaap gaan. Eén gebouw kan tegelijkertijd meerdere functies hebben voor verschillende soorten. Dat maakt het beoordelen van de situatie ter plekke altijd maatwerk.
> Lees meer over wat je moet doen bij het aantreffen van vleermuizen tijdens bouw of verbouwing
Wanneer is een vleermuisonderzoek verplicht?
Een vleermuisonderzoek is verplicht zodra er een reële kans bestaat dat vleermuizen aanwezig zijn op een locatie, en de geplande werkzaamheden hun verblijfplaatsen of vliegroutes kunnen verstoren of vernietigen. De verplichting komt uit de Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), die het beschadigen of vernietigen van verblijfplaatsen van vleermuizen verbieden. Wie deze verplichtingen niet serieus neemt en later tijdens de uitvoering toch vleermuizen aantreft, riskeert een directe bouwstop en mogelijke juridische consequenties.
In de praktijk is een vleermuisonderzoek vaak verplicht bij:
- Sloop van gebouwen, zeker bij oudere panden waar de kans op vleermuisverblijven het grootst is.
- Renovatie van daken of gevels, zoals het vervangen van dakpannen, aanbrengen van dakisolatie of vernieuwen van gevelbekleding.
- Spouwmuurisolatie, waarbij openingen in de spouw worden dichtgemaakt of gevuld.
- Kap van oude bomen, meestal met holtes, spleten of loshangend schors.
- Sloop of verwijdering van bijgebouwen, denk hierbij aan schuren, stallen of loodsen.
- Nieuwbouwprojecten, veelal waarbij bestaande bebouwing of begroeiing wordt verwijderd.
In de meeste gevallen start het traject met een quickscan flora en fauna. Die quickscan beoordeelt of de locatie potentie heeft voor vleermuizen. Is dat het geval, dan volgt een grootschaliger vleermuisonderzoek.
> Lees meer over hoe een quickscan flora en fauna werkt en wat de kosten zijn
Hoe verloopt een vleermuisonderzoek?
Een vleermuisonderzoek wordt altijd uitgevoerd op basis van het landelijk geldende Vleermuisprotocol (opgesteld door het Netwerk Groene Bureaus). Dit protocol schrijft voor hoe het onderzoek moet worden uitgevoerd, op welke momenten en met welke methoden. Zo is gewaarborgd dat de resultaten juridisch correct zijn en voldoende onderbouwing bieden voor een vergunningstraject.
Het onderzoek zelf verloopt in grote lijnen als volgt:
- Quickscan als startpunt

Voordat een uitgebreid vleermuisonderzoek wordt gestart, wordt vrijwel altijd een ecologische quickscan uitgevoerd. Hierin wordt beoordeeld of de locatie geschikt is als verblijfplaats, foerageergebied of vliegroute voor vleermuizen. Als de quickscan geen potentie aantoont, kan het onderzoekstraject worden afgesloten en zijn verdere stappen meestal niet noodzakelijk.

> Bekijk onze dienst: Ecologische quickscan - Nader onderzoek: minimaal vijf veldbezoeken

Blijkt uit de quickscan dat de locatie wél potentie heeft voor vleermuizen, dan volgt een nader vleermuisonderzoek. Dat onderzoek beslaat vaak één volledig kalenderjaar en bestaat uit minimaal vijf bezoeken aan de locatie, verspreid over het actieve seizoen van vleermuizen. De bezoeken worden met tussenruimte ingepland. De bezoeken omvatten zowel de kraamperiode als de paarperiode, de twee meest belangrijke fases van vleermuizen.

> Bekijk onze dienst: Soortspecifiek onderzoek - Gebruik van gespecialiseerde apparatuur
Tijdens de veldbezoeken gebruikt een ecologische veldwerker een detector, waarmee ultrasone echolocatiegeluiden van vleermuizen om worden gezet naar meetbare frequenties. Op basis van de klank, frequentie en het gedragspatroon van de geluiden kan worden bepaald om welke soort het gaat. Potentiële in- en uitvliegopeningen worden nauwkeurig in kaart gebracht en gevolgd. - Rapportage en conclusie

Na afloop van het onderzoek worden de bevindingen uitgewerkt in een rapport. Daarin staat welke soorten zijn aangetroffen, hoe ze de locatie gebruiken en welke gevolgen de geplande ingreep voor ze heeft. Op basis van dit rapport worden vervolgstappen uitgewerkt en voorgesteld.
Â
Wat als er vleermuizen worden aangetroffen?
De uitkomst van ecologisch onderzoek bepaalt de vervolgstappen. Als vleermuizen of hun verblijfplaatsen worden aangetroffen en de geplande werkzaamheden hebben daar invloed op, zijn er twee opties.
Optie 1 zijn mitigerende maatregelen treffen, want in sommige gevallen is het mogelijk om de schade te beperken of te voorkomen zonder dat een vergunning nodig is. Denk aan het buiten de kwetsbare periode uitvoeren van de werkzaamheden, het ophangen van vleermuiskasten als alternatieve verblijfplaats of het aanpassen van de bouwmethode zodat bestaande openingen behouden blijven.
Optie 2 is het aanvragen van een omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit, als de geplande ingreep niet zonder schade aan de verblijfplaatsen kan worden uitgevoerd, is een omgevingsvergunning noodzakelijk. Bij de aanvraag hoort een activiteitenplan waarin wordt beschreven hoe de negatieve effecten worden gemitigeerd of gecompenseerd. De provincie beoordeelt deze aanvraag en beslist of de vergunning wordt verleend.
> Lees meer over wanneer je een omgevingsvergunning Flora- en Fauna-activiteiten nodig hebt
💡 Belangrijk: ook als er geen vergunning vereist is, geldt altijd de zorgplicht uit de Omgevingswet. Die verplicht iedereen om de natuur zoveel mogelijk te ontlasten bij het uitvoeren van werkzaamheden. Wordt er tijdens de uitvoering onverwacht een vleermuis of verblijfplaats aangetroffen, dan moeten de werkzaamheden direct worden gestaakt.
Wanneer in het jaar voer je een vleermuisonderzoek uit?
De timing van een specifiek onderzoek naar vleermuizen is cruciaal. Vleermuizen zijn in de wintermaanden niet of nauwelijks actief en zijn dan moeilijk te detecteren. Het onderzoek moet dan ook plaatsvinden in het actieve seizoen, ruwweg van mei tot en met september.
Binnen dat seizoen zijn de specifieke bezoeksmomenten afgestemd op de verschillende fasen van de jaarcyclus:
- April, kraamkolonies worden gevormd en eerste aanstalten worden gemaakt om kraamverblijven op te zoeken.
- Mei – juni, is de kraamperiode, vrouwtjes brengen jongen groot in kraamverblijven.
- Juli – begin augustus, kraamtijd eindigt, individuen verplaatsen zich geleidelijk naar paarverblijven en vormen territoria.
- Augustus, paarverblijven worden opgezocht met paarterritoria.
- Augustus – september, paarverblijven zijn druk bezocht en eerste aanstalten op zoek naar winterverblijven wordt gedaan.
- September, vleermuizen die gepaard hebben gaan op zoek naar winterverblijven.
- November – maart, torpor/winterslaap: bij warme dagen ontwaken vleermuizen om te foerageren.
Vanwege deze eisen kan een vleermuisonderzoek niet zomaar op elk moment van het jaar worden gestart en afgerond. Wie te laat begint, loopt het risico dat het onderzoek pas het volgende seizoen kan worden afgerond. Dat kan een flinke vertraging in een bouwproject betekenen. Het is dan ook sterk aan te raden om op tijd, bij voorkeur in een vroeg stadium van de planvorming, een ecologisch adviesbureau in te schakelen.
Conclusie: Op tijd met ecologisch onderzoek beginnen voorkomt vertraging
Een vleermuisonderzoek is geen kleinigheidje, maar een ecologisch en juridisch noodzakelijk onderdeel van veel bouw- en renovatieprojecten. Het onderzoek verloopt stapsgewijs, start met een quickscan en leidt bij aangetroffen potentie tot een uitgebreider onderzoek dat minimaal één volledig actief seizoen duurt. De uitkomst bepaalt of werkzaamheden zonder extra stappen kunnen doorgaan, of dat aanvullende maatregelen of een vergunning nodig zijn.
Wie op tijd een ecologisch bureau inschakelt, voorkomt dat een project onverwacht wordt stilgelegd. Wil je weten of jouw project een vleermuisonderzoek vereist? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies, we denken graag met je mee.
