Wat te doen bij het aantreffen van vleermuizen tijdens bouw of verbouwing?
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 6 januari 2026
Bijgewerkt op: 14 augustus 2026
Auteur: Sander Hartog
Je bent bezig met een renovatie, isolatieklus of sloopwerkzaamheden en ineens blijkt dat er vleermuizen aanwezig zijn. Misschien vliegen ze ’s avonds uit een spouwmuur, of worden ze ontdekt tijdens werkzaamheden aan een dak of gevel. Dat roept vaak direct de vraag op: Mag dit werk doorgaan? In deze blog leggen we stap voor stap uit wat je moet doen en waarom vroegtijdig handelen cruciaal is.
Waarom vleermuizen zo vaak in gebouwen voorkomen
Vleermuizen zijn sterk afhankelijk van gebouwen als verblijfplaats.
Ze gebruiken spouwmuren, dakranden, gaten, kieren en zolders om te rusten, te overwinteren of hun jongen groot te brengen. In stedelijke gebieden zijn gebouwen vaak zelfs belangrijker dan natuurgebieden, omdat geschikte alternatieven schaars zijn.
Vooral oudere gebouwen, maar ook modernere woningen met kleine kieren en holtes, kunnen aantrekkelijk zijn. Door renovatie, isolatie en verduurzaming verdwijnen deze plekken steeds vaker. Daardoor worden vleermuizen niet alleen vaker aangetroffen tijdens werkzaamheden, maar neemt ook de druk op bestaande verblijfplaatsen toe.
Daarnaast spelen temperatuur en rust een belangrijke rol. Gebouwen bieden vleermuizen een stabiel microklimaat, met relatief constante temperaturen en beschutting tegen regen, wind en natuurlijke vijanden. Vooral spouwmuren en daken warmen overdag op en koelen ’s nachts langzaam af, wat ideaal is voor soorten die gevoelig zijn voor wisselingen in temperatuur.
Wettelijke bescherming onder de Omgevingswet
Alle vleermuissoorten in Nederland vallen onder een strikte wettelijke bescherming.
Onder de Omgevingswet geldt dat niet alleen de dieren zelf beschermd zijn, maar ook hun vaste rust- en verblijfplaatsen. Dat betekent dat het beschadigen of verwijderen van een verblijfplaats al een overtreding kan zijn, zelfs als er op dat moment geen vleermuizen zichtbaar zijn.
Deze bescherming geldt het hele jaar door en is niet afhankelijk van het seizoen. Ook tijdelijke of seizoensgebonden verblijven, zoals kraamverblijven in de zomer of winterverblijven, vallen hieronder. Voor initiatiefnemers betekent dit dat ecologie een vast onderdeel moet zijn (van de voorbereiding) van bouw- en verbouwprojecten.
> Lees meer over soortenbescherming onder de Omgevingswet of wanneer is een vleermuisonderzoek verplicht is
Daarnaast geldt de zorgplicht voor iedereen die werkzaamheden uitvoert, niet alleen voor opdrachtgevers maar ook voor aannemers en uitvoerende partijen. Van hen wordt verwacht dat zij actief rekening houden met mogelijke aanwezigheid van vleermuizen en passende maatregelen treffen. In de praktijk betekent dit vaak dat vooraf ecologisch onderzoek nodig is en dat werkzaamheden soms moeten worden aangepast in planning of uitvoering om overtredingen en vertraging te voorkomen.
Wat moet je doen bij het aantreffen van vleermuizen?
1. Stop (tijdelijk) de werkzaamheden
Zodra vleermuizen of duidelijke aanwijzingen voor hun aanwezigheid worden aangetroffen, is het belangrijk om de werkzaamheden in het betreffende deel van het gebouw direct te stoppen. Dit voorkomt verdere verstoring en mogelijke overtredingen van de wet. Vaak gaat het om een beperkte pauze, bedoeld om de situatie te beoordelen. Het tijdelijk stilleggen van werk is geen eindpunt, maar een noodzakelijke tussenstap. Hoe sneller daarna een ecoloog wordt ingeschakeld, hoe sneller duidelijk wordt wat er mogelijk is binnen de planning.
2. Schakel een ecoloog in
Een ecoloog onderzoekt om welke vleermuissoort het gaat en welk type verblijfplaats aanwezig is. Daarbij wordt gekeken naar het gebruik van het gebouw: gaat het om een kraamverblijf, een paarverblijf, een zomerverblijf of een winterverblijf? Dit onderscheid is cruciaal, omdat de kwetsbaarheid sterk verschilt per type verblijf. Daarnaast beoordeelt de ecoloog de relatie tussen het verblijf en de geplande werkzaamheden. Soms blijkt dat met kleine aanpassingen al veel problemen voorkomen kunnen worden.
3. Vervolg na de beoordeling
Op basis van ecologisch onderzoek wordt vastgesteld of de werkzaamheden door kunnen gaan, aangepast moeten worden of tijdelijk moeten worden uitgesteld. Daarbij wordt ook gekeken naar mogelijke mitigerende maatregelen, zoals bescherming van delen van het gebouw of het aanbieden van alternatieve verblijven.
> Lees meer over vleermuisverblijven of welke ecologische mitigerende maatregelen er zijn
Deze beoordeling vormt de basis voor verdere besluitvorming richting vergunningen en ontheffingen. Een heldere ecologische onderbouwing voorkomt discussie en problemen achteraf.
Wat je beter niet kunt doen bij het aantreffen van vleermuizen
Naast de juiste stappen is het net zo belangrijk om te weten welke reacties het probleem juist groter maken. In de praktijk zien we een aantal veelgemaakte fouten regelmatig terugkomen, vaak met goede bedoelingen, maar met grote gevolgen voor zowel de vleermuizen als de planning van het project.
Wat je beter niet kunt doen als je vleermuizen aantreft:
1. Zelf gaten, kieren of invliegopeningen dichten
Een veelvoorkomende eerste reactie is om de opening waar de vleermuizen uit- of invliegen zo snel mogelijk af te sluiten, in de veronderstelling dat dit de “veilige” of nette oplossing is. Het tegenovergestelde is waar, als er nog dieren binnen aanwezig zijn, sluit je ze daarmee letterlijk op. Dit levert niet alleen een directe overtreding van de Omgevingswet op, maar kan ook leiden tot de dood van de aanwezige dieren, wat een ecologisch onderzoek en de eventuele ontheffingsaanvraag complexer maakt.
2. Doorwerken omdat het “maar om een paar dieren gaat”
De wettelijke bescherming van vleermuizen en hun verblijfplaatsen is niet afhankelijk van het aantal aangetroffen exemplaren. Ook een enkel dier in een klein kraamverblijf valt onder dezelfde strikte bescherming als een grote kolonie. Doorwerken op basis van een eigen inschatting dat “het wel meevalt” is dan ook een van de meest voorkomende oorzaken van onbedoelde overtredingen op de bouwplaats.
3. Zelf bepalen of iets een verblijfplaats is of niet
Zonder ecologische expertise is niet goed vast te stellen of een aangetroffen situatie daadwerkelijk een beschermde verblijfplaats betreft, en om welk type het gaat. Een kraamverblijf, paarverblijf of winterverblijf kent namelijk elk andere kwetsbaarheden en andere vervolgstappen. Een eigen inschatting leidt vaak tot onnodige vertraging of, omgekeerd, tot een overtreding die achteraf alsnog aan het licht komt.
> Lees meer over wat een vleermuisonderzoek is en wanneer moet je dit uitvoeren
Heb je vleermuizen aangetroffen tijdens een verbouwing of sloop?
Onze ecologen helpen je met de vervolgstappen. We voeren het benodigde onderzoek uit, adviseren over de mogelijkheden en begeleiden je bij de vergunningprocedure, zodat jouw project zorgvuldig en volgens de natuurwetgeving kan worden uitgevoerd.
Ontheffing of werken binnen een Soortenmanagementplan (SMP)
Wanneer werkzaamheden leiden tot verstoring of verlies van een vleermuisverblijf, is toestemming nodig. Dit kan via een projectgebonden ontheffing of, in sommige gevallen, via een Soortenmanagementplan (SMP). Welke route van toepassing is, hangt af van de locatie, de aard van het project en de gemeentelijke situatie.
Een ontheffing bevat eigenlijk altijd voorwaarden, zoals het tijdstip van uitvoering en de verplichting tot compensatie. Een SMP biedt vaak meer flexibiliteit, maar vraagt om goede afstemming met de gemeente en ecologische onderbouwing. In beide gevallen is deskundige begeleiding essentieel om vertraging te voorkomen.
> Lees meer over hoe een Soortenmanagementplan (SMP) projectontwikkeling versnelt of bekijk onze dienst: Soortenmanagementplan (SMP)
Hoe lang dit traject duurt, verschilt per situatie, maar een indicatie helpt om de impact op je planning in te schatten.Het uitvoeren van een vleermuisonderzoek neemt in de praktijk vaak meerdere maanden in beslag. Dit komt doordat onderzoek alleen in bepaalde perioden van het jaar kan worden uitgevoerd en meestal uit meerdere veldbezoeken bestaat. Is een ontheffing nodig, dan moet daarnaast rekening worden gehouden met een vergunningstraject dat doorgaans enkele maanden duurt. Werken binnen een bestaand Soortenmanagementplan kan dit versnellen, omdat de benodigde ecologische inventarisaties en maatregelen op gebiedsniveau al zijn uitgewerkt.
Wat het aantreffen van vleermuizen betekent voor de rest van je project
Het aantreffen van vleermuizen in één deel van het gebouw betekent niet automatisch dat de rest van het project vleermuisvrij is. Vooral bij grotere renovaties of gefaseerde bouwprojecten is de kans reëel dat andere delen van hetzelfde gebouw of een volgende bouwfase, óók een verblijfplaats aanwezig is. Wie dit over het hoofd ziet, loopt het risico om dezelfde stillegging en vertraging later in het project opnieuw mee te maken.
Het is daarom verstandig om de bevindingen uit het eerste onderzoek breder te trekken dan alleen de plek waar de vleermuizen zijn aangetroffen. Een ecoloog kan op basis van de al aanwezige informatie, zoals het type verblijfplaats en de bouwkundige kenmerken van het gebouw, inschatten of vergelijkbare omstandigheden zich elders in het project kunnen voordoen. Dit voorkomt dat je bij elke volgende bouwfase opnieuw voor verrassingen komt te staan, en zorgt ervoor dat eventuele vervolgstappen, zoals aanvullend onderzoek vroegtijdig kunnen worden ingepland.
> Bekijk onze dienst: Vleermuisonderzoek
Conclusie: Zorgvuldig handelen voorkomt problemen
Vleermuizen zijn vaste, maar vaak onzichtbare bewoners van onze gebouwen. Bij bouw- of verbouwprojecten kan hun aanwezigheid ineens aan het licht komen, met juridische en ecologische gevolgen. Door tijdig te stoppen, deskundig advies te vragen en de juiste stappen te volgen, blijft een project uitvoerbaar én wettelijk in orde.
Een zorgvuldige omgang met vleermuizen is niet alleen een verplichting, maar ook een kans. Met de juiste begeleiding kan een bouwproject bijdragen aan biodiversiteit, zonder dat dit ten koste gaat van planning of kwaliteit.
Vermoed je dat er vleermuizen aanwezig zijn bij jou bouwproject? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies, we denken graag met je mee.
