Wanneer is een ecologische quickscan verplicht bij een bouwproject?
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 15 mei 2026
Auteur: Sander Hartog
Onder de Omgevingswet geldt een duidelijke verantwoordelijkheid, wie werkzaamheden uitvoert die effect kunnen hebben op beschermde soorten, moet dat vooraf in kaart brengen. Dus niet achteraf en niet tijdens de uitvoering. De ecologische quickscan is de standaard manier om die toets uit te voeren. Maar wanneer is zo’n quickscan naar flora en fauna nu precies verplicht, en wat gebeurt er als je die stap overslaat? Dat leggen we in deze blog stap voor stap uit.
Wat is een ecologische quickscan? En waar bestaat het uit?
Een ecologische quickscan (ook wel quickscan flora en fauna genoemd) is een eerste, verkennende beoordeling van een projectlocatie. Het doel is om te bepalen of beschermde soorten, zoals planten, dieren, gebieden of andere ecologische elementen aanwezig kunnen zijn en of de geplande werkzaamheden daarvoor gevolgen kunnen hebben. Het is geen uitgebreid veldonderzoek waarbij maandenlang soorten worden gevolgd, het is een gerichte check die duidelijk maakt of verdere stappen nodig zijn.
Een quickscan bestaat altijd uit twee vaste onderdelen:
- Locatiebezoek, de ecoloog bezoekt het terrein en beoordeelt de habitatkenmerken ter plekke. Zo kijkt de ecoloog of er geschikte verblijfplaatsen, nestlocaties, sporen of andere indicatoren van beschermde soorten aanwezig zijn.
- Bureauonderzoek, de ecoloog raadpleegt verspreidingskaarten, eerder uitgevoerd onderzoek en bekende waarnemingen in de omgeving om een beeld te vormen van welke beschermde soorten op de locatie kunnen voorkomen.
De bevindingen worden samengevat in een rapport met een duidelijke conclusie: kan het project direct doorgaan of is aanvullend soortspecifiek onderzoek nodig?
> Lees meer over hoe een quickscan vertraging in je vergunningaanvraag voorkomt
De wettelijke basis: de Omgevingswet
Onder de Omgevingswet (dat per 1 januari 2024 de vroegere Wet natuurbescherming heeft vervangen) en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) geldt een duidelijke verplichting. Initiatiefnemers moeten nagaan of beschermde soorten of natuurgebieden worden geraakt door hun plannen en moeten voorkomen dat wetten en regels worden overtreden. De ecologische quickscan is de standaard manier om dat in kaart te brengen.
Die verplichting is niet alleen van toepassing op grote bouwprojecten. Ook kleinschalige renovaties, isolatieprojecten en groenonderhoud kunnen eronder vallen, als er kans is op aanwezigheid van beschermde soorten of wanneer het bijvoorbeeld het functioneel leefgebied kan aantasten. De wet schrijft geen specifieke drempelwaarde voor op basis van de omvang van een project, het gaat om de kans op ecologische risico’s.
> Lees meer over soortenbescherming in Nederland: wat betekent de Omgevingswet voor jouw project?
Wanneer is een ecologische quickscan verplicht?
Ga je slopen, renoveren, isoleren, bomen kappen of grondwerk uitvoeren? Dan is de kans groot dat vooraf een ecologische quickscan nodig is. Veel voorkomende werkzaamheden kunnen namelijk verblijfplaatsen van beschermde soorten verstoren, ook bij relatief kleine projecten.
Hieronder de meest voorkomende situaties:
- Sloop van gebouwen
Bij de sloop van een gebouw wordt vrijwel altijd een quickscan uitgevoerd. Oudere panden (maar ook nieuwere) kunnen leefgebied zijn voor vleermuizen, gierzwaluwen, huismussen of andere beschermde soorten. Zonder quickscan kan de gemeente een sloopvergunning weigeren of de sloop later stilleggen. - Renovatie en verbouwing
Werkzaamheden aan de buitenkant van een gebouw zoals aan daken, gevels, dakgoten en kozijnen kunnen verblijfplaatsen van beschermde soorten verstoren. Dit geldt ook voor kleinere ingrepen, zoals het plaatsen van een dakkapel of het vervangen van dakpannen. - Nieuwbouw
Op onbebouwde grond is een quickscan ook bijna altijd vereist. Maar ook bij nieuwbouw op eerder bebouwde locaties is een quickscan vaak noodzakelijk, omdat de braakliggende tussenperiode al nieuw leefgebied kan hebben opgeleverd. - Isolatiewerkzaamheden
Spouwmuurisolatie, gevelisolatie en dakisolatie kunnen kieren en holtes afsluiten die beschermde soorten als vleermuizen of gierzwaluwen als verblijfplaats gebruiken. Een quickscan is in deze gevallen vaak verplicht en zeker aan te raden voordat de werkzaamheden starten. - Bomenkap
Bij het kappen van bomen, bijvoorbeeld oudere exemplaren met holtes, dode takken of korstmossen, is een quickscan nodig om te beoordelen of vleermuizen, broedvogels of andere beschermde soorten gebruikmaken van de boom.
> Lees meer over wanneer ecologisch onderzoek nodig is bij het kappen of snoeien van bomen - Grondwerkzaamheden en dempen van watergangen
Grondwerkzaamheden in natuur- of groenzones, het dempen van sloten of het graven van oevers kan leefgebied van beschermde soorten raken. Ook hier is een quickscan de aangewezen eerste stap.
💡 Bij twijfel adviseren we om toch een quickscan te laten uitvoeren, want een quickscan te veel is eigenlijk altijd goedkoper dan een bouwstop of juridische problematiek achteraf.
Wanneer is een ecologische quickscan meestal niet nodig?
Niet iedere werkzaamheden vereist automatisch een ecologische quickscan. Bijvoorbeeld als redelijkerwijs kan worden uitgesloten dat beschermde soorten, nesten of verblijfplaatsen worden verstoord.
Dit geldt bijvoorbeeld in de volgende situaties:
- Interne verbouwingen zonder impact op de buitenzijde
Bij interne renovaties of verbouwingen waarbij de buitenkant van het gebouw intact blijft, is een quickscan meestal niet nodig. Denk aan werkzaamheden zoals het vernieuwen van een keuken, badkamer, vloeren of installaties. Als er geen risico’s zijn bij daken, gevels, spouwmuren of andere potentiële verblijfplaatsen, is de kans op verstoring van beschermde soorten doorgaans beperkt. - Klein onderhoud zonder ecologische impact
Regulier onderhoudswerk, zoals schilderwerk, het vervangen van kitnaden of kleine herstelwerkzaamheden, vereist vaak geen quickscan zolang geen nesten, kieren, holtes of begroeiing worden verwijderd of afgesloten. Daarbij moet wel zorgvuldig worden gewerkt, vooral tijdens het broedseizoen. - Werkzaamheden op volledig verharde of ecologisch arme locaties
Op locaties zonder groen, water, bomen, bebouwing met verblijfsmogelijkheden of andere ecologische kenmerken kan soms worden bepaald dat beschermde soorten redelijkerwijs niet aanwezig zijn. - Wanneer recent ecologisch onderzoek beschikbaar is
Is voor dezelfde locatie recent al een ecologische quickscan of aanvullend onderzoek uitgevoerd? Dan kan dat onderzoek soms opnieuw worden gebruikt, mits het rapport nog actueel is, de situatie op locatie onveranderd is en de voorgenomen werkzaamheden overeenkomen met de eerder beoordeelde ingreep. Een Soortenmanagementplan (SMP) kan hier ook een rol in spelen.
> Lees meer over wat een Soortenmanagementplan (SMP) is en waarom steeds meer gemeenten hiervoor kiezen
Wat zijn de mogelijke uitkomsten van een ecologische quickscan?
Na de quickscan zijn er grofweg twee scenario’s:
Geen ecologische belemmeringen
Beschermde soorten zijn niet aangetroffen en kunnen op basis van de habitatkenmerken ook worden uitgesloten. De werkzaamheden kunnen starten, mits de zorgplicht in acht wordt genomen. Het quickscanrapport is onderdeel van je projectdocumentatie.
Aanvullend onderzoek nodig
Er zijn aanwijzingen dat beschermde soorten aanwezig kunnen zijn. Soortspecifiek vervolgonderzoek is nodig voordat een conclusie kan worden getrokken. Afhankelijk van de soort moet dat onderzoek in een specifiek seizoen, of meerdere seizoenen worden uitgevoerd.
> Bekijk onze dienst: Soortspecifiek onderzoek
Wat gebeurt er als je geen quickscan laat uitvoeren?
Een ecologische quickscan lijkt soms een formeel onderzoek, maar het overslaan ervan kan grote gevolgen hebben voor de planning, vergunningverlening en uitvoering van een project. Wanneer tijdens werkzaamheden alsnog beschermde soorten of verblijfplaatsen worden aangetroffen, kunnen projecten vertraging oplopen of zelfs tijdelijk worden stilgelegd.
Onder de Omgevingswet geldt namelijk een zorgplicht en een verbod op het beschadigen, verstoren of vernietigen van beschermde soorten en hun leefgebied. Zonder voorafgaand ecologisch onderzoek is het risico groter dat werkzaamheden in strijd zijn met de wetten en regels rondom natuur.
Mogelijke gevolgen zijn:
- Vergunningprocedure loopt vast, het bevoegd gezag kan een aanvullende ecologische onderbouwing vragen. Wanneer die ontbreekt of onvoldoende is, kan een vergunningaanvraag vertraging oplopen of worden afgewezen.
- Werkzaamheden worden stilgelegd, als tijdens de uitvoering beschermde soorten of actieve verblijfplaatsen worden aangetroffen, dan kan het bevoegd gezag ingrijpen en werkzaamheden tijdelijk stilleggen totdat aanvullend onderzoek of mitigerende maatregelen zijn uitgevoerd.
- Handhaving en sancties, overtredingen kunnen leiden tot handhaving, bijvoorbeeld in de vorm van een last onder dwangsom of in sommige gevallen (veelal bij herhaaldelijke overtredingen) tot een boete.
- Vertraging en extra kosten, wanneer alsnog ecologisch onderzoek nodig blijkt, leidt dat meestal tot vertraging en extra kosten. Soortspecifiek onderzoek kan namelijk alleen in bepaalde onderzoeksseizoenen worden uitgevoerd. Als zo’n periode wordt gemist, kan een project maanden vertraging oplopen.
Conclusie: Een ecologische quickscan kan verrassingen voorkomen
Een ecologische quickscan is verplicht of sterk aan te raden bij projecten waarbij werkzaamheden aan de buitenkant van een gebouw, de grond of bestaande beplanting worden uitgevoerd. Een quickscan geeft snel duidelijkheid, zijn er ecologische belemmeringen of niet? En zo ja, welke stappen zijn dan nodig?
Wie de quickscan vroeg in het projectproces inplant, voorkomt onverwachte vertragingen en voldoet aan de verplichtingen onder de Omgevingswet. Dat klinkt als een open deur, maar in de praktijk is te late inplanning nog altijd de meest voorkomende oorzaak van ecologische vertraging bij bouwprojecten.
Wil je weten of jouw project een ecologische quickscan nodig heeft? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies of bekijk onze dienst: Ecologische quickscan
