Wat te doen bij het aantreffen van vleermuizen tijdens bouw of verbouwing?
Leestijd: 5 minuten
Publicatiedatum: 6 Januari 2026
Auteur: Sander Hartog
Je bent bezig met een renovatie, isolatieklus of sloopwerkzaamheden en ineens blijkt dat er vleermuizen aanwezig zijn. Misschien vliegen ze ’s avonds uit een spouwmuur, of worden ze ontdekt tijdens werkzaamheden aan een dak of gevel. Dat roept vaak direct de vraag op: Mag dit werk doorgaan? In deze blog leggen we stap voor stap uit wat je moet doen en waarom vroegtijdig handelen cruciaal is.
Waarom vleermuizen zo vaak in gebouwen voorkomen
Vleermuizen zijn sterk afhankelijk van gebouwen als verblijfplaats.
Ze gebruiken spouwmuren, dakranden, gaten, kieren en zolders om te rusten, te overwinteren of hun jongen groot te brengen. In stedelijke gebieden zijn gebouwen vaak zelfs belangrijker dan natuurgebieden, omdat geschikte alternatieven schaars zijn.
Vooral oudere gebouwen, maar ook modernere woningen met kleine kieren en holtes, kunnen aantrekkelijk zijn. Door renovatie, isolatie en verduurzaming verdwijnen deze plekken steeds vaker. Daardoor worden vleermuizen niet alleen vaker aangetroffen tijdens werkzaamheden, maar neemt ook de druk op bestaande verblijfplaatsen toe.
Daarnaast spelen temperatuur en rust een belangrijke rol. Gebouwen bieden vleermuizen een stabiel microklimaat, met relatief constante temperaturen en beschutting tegen regen, wind en natuurlijke vijanden. Vooral spouwmuren en daken warmen overdag op en koelen ’s nachts langzaam af, wat ideaal is voor soorten die gevoelig zijn voor wisselingen in temperatuur.
Wettelijke bescherming onder de Omgevingswet
Alle vleermuissoorten in Nederland vallen onder een strikte wettelijke bescherming.
Onder de Omgevingswet geldt dat niet alleen de dieren zelf beschermd zijn, maar ook hun vaste rust- en verblijfplaatsen. Dat betekent dat het beschadigen of verwijderen van een verblijfplaats al een overtreding kan zijn, zelfs als er op dat moment geen vleermuizen zichtbaar zijn.
Deze bescherming geldt het hele jaar door en is niet afhankelijk van het seizoen. Ook tijdelijke of seizoensgebonden verblijven, zoals kraamverblijven in de zomer of winterverblijven, vallen hieronder. Voor initiatiefnemers betekent dit dat ecologie een vast onderdeel moet zijn (van de voorbereiding) van bouw- en verbouwprojecten.
> Lees meer over soortenbescherming onder de Omgevingswet
Daarnaast geldt de zorgplicht voor iedereen die werkzaamheden uitvoert, niet alleen voor opdrachtgevers maar ook voor aannemers en uitvoerende partijen. Van hen wordt verwacht dat zij actief rekening houden met mogelijke aanwezigheid van vleermuizen en passende maatregelen treffen. In de praktijk betekent dit vaak dat vooraf ecologisch onderzoek nodig is en dat werkzaamheden soms moeten worden aangepast in planning of uitvoering om overtredingen en vertraging te voorkomen.
Wat moet je doen bij het aantreffen van vleermuizen?
1. Stop (tijdelijk) de werkzaamheden
Zodra vleermuizen of duidelijke aanwijzingen voor hun aanwezigheid worden aangetroffen, is het belangrijk om de werkzaamheden in het betreffende deel van het gebouw direct te stoppen. Dit voorkomt verdere verstoring en mogelijke overtredingen van de wet. Vaak gaat het om een beperkte pauze, bedoeld om de situatie te beoordelen. Het tijdelijk stilleggen van werk is geen eindpunt, maar een noodzakelijke tussenstap. Hoe sneller daarna een ecoloog wordt ingeschakeld, hoe sneller duidelijk wordt wat er mogelijk is binnen de planning.
2. Schakel een ecoloog in
Een ecoloog onderzoekt om welke vleermuissoort het gaat en welk type verblijfplaats aanwezig is. Daarbij wordt gekeken naar het gebruik van het gebouw: gaat het om een kraamverblijf, een paarverblijf, een zomerverblijf of een winterverblijf? Dit onderscheid is cruciaal, omdat de kwetsbaarheid sterk verschilt per type verblijf. Daarnaast beoordeelt de ecoloog de relatie tussen het verblijf en de geplande werkzaamheden. Soms blijkt dat met kleine aanpassingen al veel problemen voorkomen kunnen worden.
3. Vervolg na de beoordeling
Op basis van ecologisch onderzoek wordt vastgesteld of de werkzaamheden door kunnen gaan, aangepast moeten worden of tijdelijk moeten worden uitgesteld. Daarbij wordt ook gekeken naar mogelijke mitigerende maatregelen, zoals bescherming van delen van het gebouw of het aanbieden van alternatieve verblijven.
> Lees meer over vleermuisverblijven in onze blog: Gierzwaluwkasten, vleermuisverblijven en groendaken: ecologische kansen in het ontwerp
Deze beoordeling vormt de basis voor verdere besluitvorming richting vergunningen en ontheffingen. Een heldere ecologische onderbouwing voorkomt discussie en problemen achteraf.
Ontheffing of werken binnen een Soortenmanagementplan (SMP)
Wanneer werkzaamheden leiden tot verstoring of verlies van een vleermuisverblijf, is toestemming nodig. Dit kan via een projectgebonden ontheffing of, in sommige gevallen, via een Soortenmanagementplan (SMP). Welke route van toepassing is, hangt af van de locatie, de aard van het project en de gemeentelijke situatie.
Een ontheffing bevat eigenlijk altijd voorwaarden, zoals het tijdstip van uitvoering en de verplichting tot compensatie. Een SMP biedt vaak meer flexibiliteit, maar vraagt om goede afstemming met de gemeente en ecologische onderbouwing. In beide gevallen is deskundige begeleiding essentieel om vertraging te voorkomen.
> Lees meer over hoe een Soortenmanagementplan (SMP) projectontwikkeling versnelt of bekijk onze dienst: Soortenmanagementplan (SMP)
Waarom vroeg ecologisch advies loont
In veel projecten ontstaat vertraging doordat ecologie pas wordt meegenomen op het moment dat de werkzaamheden al zijn gestart. Het aantreffen van vleermuizen komt dan als een verrassing, met stillegging, extra kosten en aanpassing van de planning tot gevolg.
Door al in de ontwerpfase rekening te houden met mogelijke aanwezigheid van vleermuizen, ontstaat ruimte om maatregelen slim te integreren. Dit leidt niet alleen tot een soepeler vergunningstraject, maar ook tot duurzamere en toekomstbestendige oplossingen.
> Lees meer over wat een ecoloog doet tijdens de uitvoering van een project of bekijk onze dienst: Ecologische begeleiding
Conclusie: Zorgvuldig handelen voorkomt problemen
Vleermuizen zijn vaste, maar vaak onzichtbare bewoners van onze gebouwen. Bij bouw- of verbouwprojecten kan hun aanwezigheid ineens aan het licht komen, met juridische en ecologische gevolgen. Door tijdig te stoppen, deskundig advies te vragen en de juiste stappen te volgen, blijft een project uitvoerbaar én wettelijk in orde.
Een zorgvuldige omgang met vleermuizen is niet alleen een verplichting, maar ook een kans. Met de juiste begeleiding kan een bouwproject bijdragen aan biodiversiteit, zonder dat dit ten koste gaat van planning of kwaliteit.
Vermoed je dat er vleermuizen aanwezig zijn bij jou bouwproject? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies, we denken graag met je mee.
