Wanneer is een vleermuisonderzoek verplicht bij isolatie, renovatie of sloop?
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 12 November 2025
Bijgewerkt op: 12 juni 2026
Auteur: Sander Hartog
Steeds meer Nederlanders kiezen voor duurzame woningverbeteringen, zoals gevelisolatie, dakisolatie of renovatie. Wat veel mensen echter niet weten, is dat deze werkzaamheden mogelijk invloed hebben op beschermde diersoorten, waaronder vleermuizen. Om overtreding van de Omgevingswet te voorkomen, is in veel gevallen een vleermuisonderzoek verplicht. Maar wanneer precies, en wat houdt zo’n onderzoek in?
Waarom is een vleermuisonderzoek nodig?
Vleermuizen zijn in Nederland streng beschermde diersoorten, omdat ze cruciaal zijn voor de biodiversiteit. Zo vangen vleermuizen ‘s nachts bijvoorbeeld veel insecten (wat ons weerhoud van nare muggenbulten). Vleermuizen zijn tevens een belangrijke indicator van een gezonde leefomgeving. De populatie van vleermuizen is helaas sterk afgenomen, door hun trage groei herstelt de populatie ook niet snel.
Vleermuizen bouwen geen nesten, in plaats daarvan verblijven ze vaak onder dakpannen, in spouwmuren of achter gevelbekleding. Het slopen, isoleren of renoveren van deze plekken kunnen leiden tot het onbedoeld vernietigen van hun verblijfplaatsen en kunnen hele kolonies doden. Daarom schrijft de wet voor dat er vooraf onderzocht moet worden of er vleermuizen aanwezig zijn.
> Lees meer over wat je moet doen bij het aantreffen van vleermuizen tijdens bouw of verbouwing
Het doel van het onderzoek naar vleermuizen is dus om te voorkomen dat vleermuizen worden verstoord, verwond of gedood door werkzaamheden.
Wat staat er in de Omgevingswet over vleermuizen?
De Omgevingswet (Ow) is per 1 januari 2024 in werking getreden, hiervoor was de Wet natuurbescherming van kracht. Onder deze wet vallen onder andere de regels voor natuurbescherming van in het wild levende dieren en planten. De Omgevingswet is een zogenoemde kaderwet, die is aangevuld met onderlinge besluiten, zoals het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl).
In het Bal zijn belangrijke artikelen voor soortenbescherming te vinden, namelijk artikel 11.9 t/m 11.11. Deze artikelen omschrijven het verbod op het doden, verontrusten en/of vangen van beschermde dieren. Daarnaast dien je ook de habitat van deze beschermde soorten in tact te laten. Juridisch gezien is een vleermuis dus erg beschermd.
Een ander belangrijk artikel die ze hebben opgesteld is Artikel 11.27, die stelt dat je vooraf moet controleren of beschermde soorten aanwezig kunnen zijn. Alle in Nederland voorkomende vleermuissoorten zijn strikt beschermde soorten op grond van de Europese Habitatrichtlijn. Dat betekent dat je bij bouw- of renovatiewerkzaamheden altijd moet voorkomen dat vleermuizen of hun verblijfplaatsen worden geschaad.
Kortom: wie gaat (ver)bouwen, isoleren of renoveren, doet er verstandig aan eerst te controleren of er vleermuizen aanwezig zijn, bijvoorbeeld via een ecologisch onderzoek. Zo voorkom je overtreding van de Omgevingswet en draag je bij aan de bescherming van deze bijzondere dieren.
Wanneer is een vleermuisonderzoek verplicht?
Een vleermuisonderzoek is verplicht wanneer er een kans bestaat dat vleermuizen in het gebied aanwezig zijn en jouw werkzaamheden invloed kunnen hebben op hun leefomgeving. Denk aan:
- Sloop van gebouwen of schuren, oude en vervallen gebouwen zijn geliefde verblijfplaatsen voor vleermuizen. Juist de donkere, ongestoorde hoeken en kieren die in zulke panden ontstaan, maken ze aantrekkelijk als rust- of kraamverblijf.
- Renovatie van daken, gevels of spouwmuren, dit is een van de meest voorkomende situaties waarbij vleermuizen worden aangetroffen. Ze kruipen via kleine openingen naar binnen en zijn van buitenaf nauwelijks zichtbaar.
- Kap van oude bomen met holtes of spleten, boombewonende vleermuizen gebruiken spleten en holtes als dagverblijf of overwinteringsplaats. Bij bomenkap is het daarom belangrijk vooraf te controleren of een boom als verblijfplaats in gebruik is.
- Nieuwbouwprojecten waarbij bestaande bebouwing wordt verwijderd, ook bij nieuwbouw geldt dat de te slopen bebouwing eerst ecologisch beoordeeld moet worden voordat de sloopkogel erdoorheen kan gaan.
- Isolatiewerkzaamheden aan de buitengevel of het dak, bij het aanbrengen van isolatiemateriaal worden spleten en kieren vaak onherstelbaar afgesloten, wat kan leiden tot het insluiten of verjagen van aanwezige vleermuizen.
In de praktijk eist de gemeente of omgevingsdienst vaak dat je een ecologisch onderzoek laat uitvoeren vóórdat je een omgevingsvergunning krijgt.
> Lees meer over wanneer je een omgevingsvergunning Flora- en Fauna-activiteiten nodig hebt of hoe een omgevingsvergunning aanvraag stap voor stap verloopt
Welke soorten vleermuisonderzoek zijn er?
Je weet nu wanneer een vleermuisonderzoek verplicht is en wat de wet hierover zegt. Maar wat voor onderzoek moet je dan precies laten uitvoeren? Hieronder leggen we de twee belangrijkste soorten vleermuisonderzoeken uit:
- Ecologische Quickscan, dit is een snelle eerste stap om te bepalen of er bij jouw project (zoals bij het bouwen, isoleren of renoveren) vleermuizen aanwezig zijn. Als er geen aanwijzingen zijn voor vleermuizen, is verder onderzoek meestal niet nodig.
> Bekijk onze dienst: Ecologische quickscan
- Vleermuisonderzoek, als er tijdens de quickscan naar voren komt dat er potentieel vleermuizen aanwezig zijn, volgt een uitgebreid vleermuisonderzoek, meestal in de actieve periode (mei tot en met september). Hier zal een analyse en rapportage van gemaakt worden. Indien blijkt dat er vleermuizen aanwezig zijn zal er geholpen worden met het opstellen van vervolgstappen (zoals een mitigatie- of compensatieplan).
> Bekijk onze dienst: Vleermuisonderzoek
Wat kost een vleermuisonderzoek?
De kosten van een vleermuisonderzoek lopen uiteen en is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de omvang van de projectlocatie, aantal bezoeken en het vervolgtraject. Wil je een indicatie van de mogelijke kosten? Vraag dan een gratis offerte op maat aan.
Welke vleermuis soorten komen voor in gebouwen?
Niet alle vleermuizen zijn even dol op gebouwen, maar een aantal soorten voelt zich inmiddels helemaal thuis rondom gebouwen, schuren en garages.
De meest voorkomende soorten die je in of aan woningen tegenkomt zijn:
- Gewone dwergvleermuis, veruit de meest voorkomende soort in Nederland. Ze kruipen graag onder dakpannen, in spouwmuren of achter gevelbekleding. Een kolonie van tientallen dieren is geen uitzondering.
- Ruige dwergvleermuis, lijkt sterk op de gewone dwergvleermuis maar heeft een iets ruwer vachtje. Deze soort maakt vooral gebruik van bomen en bosranden, maar komt ook voor bij smalle spleten in gevels en dakconstructies.
- Gewone grootoorvleermuis, herkenbaar aan de opvallend grote oren. Deze soort verblijft vaker op zolders en in ruimere dakconstructies dan achter gevelbekleding.
- Laatvlieger, een van de grotere vleermuizen in Nederland. De laatvlieger verblijft regelmatig in spouwmuren van grotere gebouwen en is ook in stedelijk gebied actief.
Daarnaast kunnen ook de Meervleermuis en de Grijze grootoorvleermuis gebruikmaken van gebouwen, maar deze worden minder vaak bij woningen aangetroffen. Wat de vleermuis soorten gemeen hebben, is dat ze allemaal strikt beschermd zijn onder de Omgevingswet en de Europese Habitatrichtlijn. Het maakt dus niet uit welke soort er in jouw gebouw zit, de bescherming geldt voor allemaal.
> Lees meer over veelvoorkomende vleermuissoorten in Nederland en hun bescherming
Wanneer mag je beginnen met werkzaamheden na een vleermuisonderzoek?
Het onderzoek is afgerond, en dan? Wanneer je daadwerkelijk mag starten met je werkzaamheden hangt af van de uitkomst van het onderzoek.
Geen vleermuizen aangetroffen
Is er uit de quickscan of het soortenonderzoek geen bewijs van vleermuizen gevonden? Dan zijn er in de meeste gevallen geen verdere ecologische belemmeringen en kun je het project voortzetten. Het onderzoeksrapport vormt dan de onderbouwing richting het bevoegd gezag.
Wel vleermuizen aangetroffen
Is er wél een vaste verblijfplaats gevonden, dan zijn er vervolgstappen nodig voordat je mag beginnen. De vervolgstappen verschillen per scenario, maar kunnen bestaan uit:
- Mitigatiemaatregelen treffen, dit betekent dat er alternatieve verblijfplaatsen worden aangeboden voordat de bestaande worden verstoord of verwijderd. Denk aan het ophangen van vleermuiskasten op een geschikte locatie in de buurt.
- Ontheffing aanvragen, als de werkzaamheden onvermijdelijk leiden tot verstoring of vernietiging van een verblijfplaats, is een ontheffing vaak nodig. Dit traject neemt tijd in beslag, reken op enkele maanden afhankelijk van de complexiteit.
- Werkzaamheden buiten gevoelige periodes plannen, sommige ingrepen mogen alleen worden uitgevoerd buiten het kraamseizoen of buiten de overwinteringsperiode. Welke periode relevant is hangt af van de soort en de functie van de verblijfplaats.
Conclusie: verantwoord isoleren en renoveren begint met goed onderzoek
Of je nu je dak wilt isoleren, een gevel renoveren of een oud gebouw wilt slopen: het is belangrijk om eerst te weten of vleermuizen in of rond je pand aanwezig zijn. Niet alleen omdat de Omgevingswet dit verplicht stelt, maar vooral om bij te dragen aan de bescherming van deze waardevolle dieren.
Met een ecologische quickscan of een uitgebreid vleermuisonderzoek voorkom je vertraging, extra kosten of juridische problemen, én werk je aan een duurzaam resultaat waarbij natuur en mens hand in hand gaan.
Wil je weten of jouw project een ecologisch onderzoek nodig heeft? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies.
