Wie is verantwoordelijk voor ecologisch onderzoek: opdrachtgever of aannemer?
Leestijd: 6 minuten
Publicatiedatum: 19 Januari 2026
Auteur: Sander Hartog
Ecologisch onderzoek is bij bouw- en infraprojecten steeds meer onderdeel van een project. Niet vreemd dus dat in de praktijk regelmatig de vraag opkomt: wie moet het ecologisch onderzoek regelen? De opdrachtgever of de aannemer? In principe ligt de verantwoordelijkheid bij de initiatiefnemer van het project, doorgaans de opdrachtgever. Maar in de uitvoering blijken verantwoordelijkheden vaak door elkaar te lopen. In dit artikel vertellen we je alles wat je moet weten.
Een belangrijke peiler: De Omgevingswet
Sinds de doorvoering van de Omgevingswet zijn regels voor natuur, bouwen en milieu samengebracht in één wettelijk kader. Aanvullend zijn daar de Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) bij van toepassing. Soortenbescherming is daarin een belangrijk onderdeel. Activiteiten die schade kunnen veroorzaken aan beschermde planten of dieren zijn niet zomaar toegestaan en moeten vooraf ecologisch worden beoordeeld.
Ecologisch onderzoek, zoals een ecologische quickscan, een soortenonderzoek of een natuurtoets, is bedoeld om vast te stellen of beschermde soorten aanwezig (kunnen) zijn. Maar ook welke effecten een project daarop heeft en of aanvullende maatregelen of vergunningen nodig zijn. De wet richt zich daarbij op degene die het initiatief neemt voor de activiteit. Dat is juridisch gezien vrijwel altijd de opdrachtgever.
> Lees meer over soortenbescherming onder de Omgevingswet
Volgens de wet is de initiatiefnemer verantwoordelijk voor het naleven van de wettelijke regels. Dat betekent dat de opdrachtgever ervoor moet zorgen dat het onderzoek tijdig, volledig en volgens erkende protocollen wordt uitgevoerd.
Contractuele verdeling van verantwoordelijkheden
Een veel voorkomende bron van verwarring is de verdeling van taken in contracten. In geïntegreerde contracten kan het bijvoorbeeld zo zijn dat de aannemer verantwoordelijk wordt gemaakt voor het uitvoeren van veldonderzoek of het aanvragen van vergunningen. Maar juridisch blijft de opdrachtgever de hoofdverantwoordelijke voor de naleving van de wet.
Praktisch kan dit er per rol zo uitzien:
Opdrachtgever
Levert beschikbare gegevens aan, initieert ecologisch onderzoek, regelt vergunningen en bepaalt de randvoorwaarden.
Aannemer
Voert werkzaamheden uit, houdt zich aan de ecologische richtlijnen en gedragscodes, en rapporteert over onverwachte
vondsten.
Ecologisch adviseur
Voert inventarisaties en quickscans uit volgens erkende protocollen, adviseert over mitigatie, vergunningen en
begeleidt de uitvoering.
💡 Door dit expliciet vast te leggen in contracten en bestekken, voorkom je onverwachte kosten, vertragingen en juridische conflicten.
De rol van de aannemer
Hoewel de opdrachtgever de juridische hoofdverantwoordelijkheid draagt, heeft de aannemer ook een belangrijke rol. Hij is degene die daadwerkelijk op de bouwlocatie werkt en dus direct invloed heeft op het naleven van ecologische regels. Hierdoor kan een aannemer met zorgvuldig handelen bijdragen aan het voorkomen van schade aan beschermde soorten. Het kan ook zo zijn dat bij belangrijke ingrepen een ecologisch adviseur samen met de aannemer rechtstreeks aanwezig is op de bouwlocatie.
De belangrijkste taken van de aannemer zijn:
- Werkzaamheden uitvoeren volgens ecologische randvoorwaarden, de aannemer moet de instructies uit het ecologisch onderzoek en contract nauwkeurig volgen.
- Beschermde soorten beschermen en verstoring voorkomen, de aannemer moet actief letten op beschermde flora en fauna en maatregelen nemen om verstoring te vermijden.
- Onverwachte vondsten melden, als tijdens de werkzaamheden beschermde soorten worden aangetroffen, moet de aannemer dit direct melden aan opdrachtgever en ecologisch adviseur. Op deze manier kunnen passende maatregelen worden genomen voordat er schade ontstaat.
- Gedragsregels en gedragscodes naleven, de aannemer moet zich houden aan de geldende gedragscodes, zoals de Gedragscode Provinciale Infrastructuur. Dit zorgt ervoor dat werkzaamheden wettelijk correct verlopen en eventuele vrijstellingen van vergunningen geldig blijven.
Belangrijk om te vermelden is dat zelfs wanneer een gedragscode wordt toegepast en aannemers een vrijstelling krijgen van bepaalde vergunningen, de zorgplicht altijd blijft gelden. Verstoring van beschermde soorten zonder de juiste voorzorgsmaatregelen kan nog steeds leiden tot juridische consequenties.
Praktijkvoorbeeld: Een rugstreeppad wordt onverwachts aangetroffen
Stel dat een aannemer start met grondwerkzaamheden en iemand treft een rugstreeppad aan die niet in het voorafgaande onderzoek was opgenomen. Wat gebeurt er dan?
- Juridisch, de opdrachtgever is primair verantwoordelijk voor het naleven van de wet.
- Contractueel, afhankelijk van afspraken kan de aannemer deels aansprakelijk zijn als hij niet volgens de afgesproken protocollen heeft gehandeld.
- In de praktijk, werkzaamheden worden stilgelegd totdat een ecoloog de situatie beoordeelt en aanvullende maatregelen of vergunningen worden geregeld.
Dit laat zien dat zowel opdrachtgever als aannemer alert moeten zijn en de rollen duidelijk moeten afspreken.
Tips voor een sterke samenwerking
- Betrek ecologie vroeg
Laat de ecologisch deskundige al in de ontwerpfase inventarisaties uitvoeren. Zo kunnen potentiële risico’s voor beschermde soorten vroeg worden gesignaleerd, waardoor ontwerpkeuzes hierop kunnen worden aangepast. Dit voorkomt dure aanpassingen achteraf. - Leg verantwoordelijkheden contractueel vast
Wie levert gegevens, wie voert onderzoek uit, wie vraagt vergunningen aan. Duidelijke afspraken voorkomen discussie over aansprakelijkheid bij onverwachte vondsten en helpen bij het verdelen van taken. - Zorg voor doorlopende communicatie
Bij onverwachte vondsten moet er een heldere procedure zijn voor meldingen en aanpassingen. Regelmatige afstemming tussen het projectteam, de aannemer en een ecologisch adviseur voorkomt vertraging en zorgt dat maatregelen tijdig worden uitgevoerd. - Integreer mitigatie in het ontwerp
Door mitigatie vooraf in te plannen, kan het project efficiënter verlopen en blijven beschermde soorten behouden. Bovendien vergroot dit de kans dat vergunningen sneller worden verleend.
> Bekijk onze dienst ecologische begeleiding of lees meer over de rol van ecologisch advies bij ruimtelijke ontwikkelingen
Conclusie: De initiatiefnemer is primair verantwoordelijk
De juridische hoofdregel is helder, de opdrachtgever als initiatiefnemer is verantwoordelijk voor ecologisch onderzoek. De aannemer heeft echter ook een belangrijke rol via de zorgplicht en de toepassing van gedragscodes. Contracten en werkprotocollen bepalen hoe verantwoordelijkheden concreet worden verdeeld. Door ecologie vroeg in te zetten, duidelijke afspraken te maken en werkprocedures strikt te volgen, kunnen projecten juridisch correct, efficiënt en natuurvriendelijk worden uitgevoerd.
Wil je weten hoe wij mee kunnen denken met je project of ben je op zoek naar een langdurige samenwerkingspartner? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend advies.
